پنل کاربر سبد خرید
ورود / عضویت



ورود
عضویت
بازیابی رمز
ورود / عضویت
۰
آشنایی با نحوه ی کشت و عوامل موثر در کیفیت و نگهداری زعفران
آشنایی با نحوه ی کشت و عوامل موثر در کیفیت و نگهداری زعفران

آشنایی با نحوه ی کشت و عوامل موثر در کیفیت و نگهداری زعفران

آشنایی با نحوه ی کشت و عوامل موثر در کیفیت و نگهداری زعفران
زعفران یکی از ارزشمندترین رستنی های ایران است که با رنگ و رایحه ای دل انگیز و مزه ای دلپذیر جهانیان را مجذوب خود کرده است. زعفران از زمان های بسیار دور در ایران کشت می شده و ایران را خاستگاه این گیاه می دانند. در حال حاضر ایران بزرگترین تولید کننده زعفران در دنیا است. همچنین به دلیل شرایط خاص آب و هوایی موجود در کشور، زعفران تولید شده در ایران از بالاترین کیفیت برخوردار است. کلاله های زعفران که قسمت تجارتی زعفران را تشکیل می دهد، نه تنها در صنایع غذایی، شیرینی پزی و نوشابه سازی مصرف می شود، بلکه خاصیت دارویی داشته و به عنوان اشتها آور، هضم کننده غذا، آرام بخش و ضد درد نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

تاریخچه زعفران

زعفران گیاهی چند ساله است و فقط در یک سال هزینه کشت دارد و در مقابل، چندین سال متوالی قابل بهره برداری است. همچنین وزن کم، عدم نیاز به وسایل حمل و نقل مخصوص و سهولت نگهداری آن از دیگر مزایای کشت این گیاه می باشد. زعفران گیاهی کم توقع است و از بازدهی اقتصادی بسیار مناسبی نیز برخوردار است و همچنین زمان مصرف آب در زراعت زعفران موقعی از سال است که سایر محصولات به آب نیازی نداشته یا حداقل با مشکل کم آبی مواجه نمی باشند. بنابراین با توجه به شرایط خاص اقلیمی کشورمان که آب یکی از عوامل محدود کننده در توسعه کشاورزی است، زعفران گیاه مناسبی برای کاشت در مناطق خشک و نیمه خشک کشور می باشد.

یکی از گیاهان پیازی است که بخش خوراکی آن، کلاله های آن است که معمولا به صورت 3 رشته ای وجود دارد و علاوه بر مصارف غذایی دارای خواص دارویی نیز می باشد. ایران بزرگترین تولید کننده زعفران در جهان است. در عرصه جهانی روز به روز توجه به این محصول افزایش می یابد و ارز آوری قابل توجهی را برای تجارت خارجی کشور فراهم نموده است. بیشترین سطح زیر کشت زعفران در ایران به استان خراسان اختصاص دارد و چون یک محصول صادراتی کشاورزی است، نقش مهمی در اقتصاد منطقه ایفا می کند. حدود 100 هکتار از زمین های شهرستان های آذربایجان شرقی از جمله شهرستان های مرند، بناب، تبریز، شبستر، هشترود تحت کشت زعفران است و عملکرد متوسط در استان، 4 کیلوگرم در هکتار است. که با توجه به قیمت های کنونی، درآمد نسبتا مناسبی برای تولید کنندگان دارد. لازم به ذکر است در صورت رعایت اصول صحیح کاشت و داشت، برداشت، میانگین تولید این گیاه تا 12 کیلوگرم در هکتار قابل افزایش است. کاشت و تولید زعفران برای مناطق خشک و کم بارانی استان از جنبه های متعددی دارای اهمیت می باشد، از جمله نیاز کم زعفران به آب، ایجاد اشتغال و جلوگیریی از مهاجرت، افزایش صادرات غیرنفتی و ایجاد درآمد مناسب برای کشاورزی می باشد.


مرحله کاشت زعفران

آب و هوای مناسب:

زعفران گیاهی است نیمه گرمسیری و در نقاطی که دارای زمستان های ملایم و تابستان گرم و خشک باشد به خوبی می روید. مقاومت زعفران در مقابل سرما زیاد است و لیکن چون دوران رشد آن مصارف با پاییز و زمستان و اوایل بهار است طبعا در این اقلیم به هوای مناسب و معتدلی نیاز دارد. در دوره خواب یا استراحت گیاه (تابستان) بارندگی یا آبیاری برای آن مضر است. اراضی آفتاب گیر و بدون درخت که ضمنا در معرض باد های سرد نباشد برای رشد زعفران مناسب است. با این وجود در برخی از مناطق گرم در زیر سایه بوته های زرشک و درختان بادام که در تابستان کمتر آبیاری می شوند می توان کاشت. حداکثر دمای این گیاه بین 40 تا 35 درجه سانتی گراد و در ارتفاع بین 800 تا 2300 متر از سطح دریا عملکرد خوبی را نشان داده است.

خاک مناسب پرورش:

از آن جایی که پیاز زعفران مدت نسبتا زیادی (12-7 سال) در زمین می ماند، خاک زمین باید سبک یا ترکیبی از شن و رس باشد که پیاز بتواند در این مدت علاوه بر تامین مواد غذایی، در مقابل شرایط خاص منطقه ای نیز مقاومت نماید. بنابراین جهت رشد و نمو مناسب گیاه و تولید محصول مرغوب و مطلوب، زمین های حاصل خیز و زهکشی شده بدون درخت با خاک لومی، رسی، شنی و آهک دار که PH آن بین 8-7 باشد بر زمین های شور، فقیر، مرطوب و اسیدی ارجحیت دارد. اراضی سنگلاخی با پوشش علف های هرز برای کشت زعفران مناسب نمی باشد.

تهیه زمین:

در تهیه زمین به منظور کاشت زعفران، لازم است توجه و دقت خاصی معمول شود. ابتدا در فرصت های مناسب در پاییز یا زمستان زمین مورد نظر را شخم عمیق می زنند. در صورتی که شرایط مناسب نبوده یا دسترسی به تراکتور مقدور نباشد، می توان شخم را در پایان بهار یا اوایل تیرماه نیز انجام داد. در تهیه زمین به طریق سنتی در اوایل بهار پس از قطع باران های بهاره، زمین را با گاو آهن ایرانی شخم می زنند. بعد از 15-10 روز مجددا اقدام به شخم زمین می کنند و اگر زمین دارای کلوخ باشد گاوآهن را باز کرده و کلوخ ها را با استفاده از ماله خرد می کنند. بعد از دو یا سه هفته مجددا زمین را دوبار در جهت عمود برهم شخم می زنند. قبل از شخم سوم برای هر 100 متر مربع زمین حدود 4 تن کود حیوانی پوسیده پخش می نمایند.

شخم های مکرر صرف نظر از تهیه بستر مناسب کشت، زمین را تا حدودی از وجود علف های هرز پاک می سازد. در این طریق، زمین کرت بندی شده و طول و عرض کرت ها را نسبت به شیب زمین و قدرت آب تعیین می کنند. معمولا عرض و طول کرت ها در حد بین 10 4 تا 100 10 متر می باشد. در زراعت مکانیزه زعفران، زمین را در پاییز سال قبل از کشت با گاوآهن، شخم عمیق می زنند. در بهار پس از قطع باران های بهاری، خاک را با انجام شخم متوسط ضمن سله شکنی از وجود علف های هرز پاک می کنند.در مرداد یا شهریور پس از پخش 80-40 تن کود حیوانی و 200 کیلوگرم فسفات آمونیوم زمین را به صورت فارو در می آورند و برای کشت آماده می کنند. (البته متخصصین تغذیه ای توصیه می کنند که حدود 250 کیلوگرم سولفات پتاسیم نیز در این مرحله با خاک مخلوط گردد.)

انتخاب پیاز و زمان کشت زعفران:

احداث مزارع جدید زعفران فقط به وسیله پیاز آن مقدور و معمول است. بنابراین تهیه و انتخاب پیاز مرغوب جهت کاشت در ایجاد و گسترش کشت، حایز اهمیت است. قبل از آماده کردن پیاز زعفران برای کاشت، لازم است با مشاهده دقیق از عدم وجود کنه در اطراف پیاز اطمینان حاصل نمود و پیازهای آلوده به کنه، باید بعد از تمیز کردن و دانه دانه کردن با استفاده از سموم توصیه شده ضدعفونی شوند. همچنین لازم است از کاربرد پیازهای مشکوک به انواع آلودگی های قارچی و پوسیدگی و با وزن کمتر از 8 گرم جدا خودداری شود.

پیاز زعفران را می توان از خاک درآورد و به انبار یا مزرعه دیگری منتقل نمود، با توجه به دوره خواب یا استراحت پیاز که از اواخر اردیبهشت ماه تا اواخر مرداد ادامه دارد، می توان در این فاصله نسبت به بیرون آوردن پیاز اقدام کرد. بهتر است پیازها پس از بیرون آوردن از زمین کاشته شوند، تا پیازها ضمن ادامه استراحت در زمین جدید مستقر شوند. از بیرون آوردن پیازها در اواخر مرداد به بعد باید خودداری کرد، چون در این موقع بعضی از پیاز ها ممکن است برای ریشه دادن و جوانه زدن آماده باشند. هر قدر فاصله بیرون آوردن پیازها تا کاشت کمتر باشد بهتر است.

با وجود این، پیاز زعفران را برای مدت چندماه در محل سرد و خشک با ارتفاع 30-20 سانتی متر می توان به صورت پخش شده نگهداری نمود. ولی این امر باعث عدم توسعه فیزیولوژی گل ها شده و باردهی سال اول کشت را شدیدا کاهش می دهد. پیاز زعفران را از موقع خزان بوته (اوایل خرداد تا اواسط مهرماه) می توان کشت نمود، ولی بهتر است از کاشت پیاز در اواخر تیر و اوایل مرداد خودداری شود، زیرا در این موقع هوا و زمین بسیار گرم است و بیم آن می رود که رطوبت پیاز موقع جا به جایی از بین رفته و به آن صدمه وارد شود. براساس تحقیقات انجام شده توسط مرکز پژوهش های صنعتی خراسان بهترین زمان کشت خرداد ماه می باشد.

آشنایی با نحوه ی کشت و عوامل موثر در کیفیت و نگهداری زعفران

دلایل عدم گل دهی مناسب زعفران در سال اول پس از کاشت:

  1. کوچک بودن اندازه پیازها (بهتر است از پیازهایی با وزن بیشتر از 8 گرم استفاده شود).
  2. طولانی بودن دوره بهره برداری از پیازها (بهتر است این دوره به 4-3 سال کاهش یابد).
  3. کاشت در زمان نامناسب و عدم انبار داری مناسب پیازها.

مرحله داشت زعفران

آبیاری:

آبیاری از دهه سوم شهریور ماه تا دهه اول آبان ماه شروع می شود. آبیاری زودتر، موجب افزایش رشد رویشی و آبیاری دیرتر، موجب مواجه شدن گل ها با یخبندان می شود. فاصله بین آبیاری اول و دوم 3-2 هفته می باشد. آبیاری دوم بعد از اتمام برداشت گل ها صورت می گیرد، آبیاری سوم پس از وجین کردن و پخش کود شیمیایی در سطح خاک انجام می شود و سپس بسته به مدار آبیاری و وضعیت جوی، دور آبیاری 21-15 روز خواهد بود. عمل سه شکنی بعد از آبیاری اول و در صورتی که گل ها از خاک بیرون نیامده باشند، انجام می شود. آبیاری تابستانه موجب افزایش تمایز یابی گل در مریستم (جوانه انتهایی) پیاز و نهایتا افزایش عملکرد به خصوص در مرداد ماه می شود.

کوددهی:

در اراضی زراعی که از نظر مواد آلی فقیرند مهم ترین عامل بالا برنده تولیدات مزرعه زعفران، کود گاوی نیمه پوسیده می باشند و از آنجا که بعضی خاک های زراعی شهرستان های استان گرفتار فقر مواد آلی بوده و نسبت آن در خاک ها، کمتر از نیم درصد می باشد، لذا برای بالا بردن تولید زعفران، مصرف کودهای گاوی به مقدار 20 تن در هکتار در سال توصیه می شود. استفاده از کودهای NPK و NP و کود حیوانی موجب افزایش وزن، اندازه و تعداد پیازها و در نتیجه افزایش عملکرد می شود.

زعفران گیاهی است قانع و کم توقع و همواره برای تولید حداکثر، احتیاج به میزان ناچیز و محدودی از عناصر غذایی دارد و در صورت استفاده زیاد از کودهای شیمیایی به خصوص فسفات آمونیوم، عملکرد کاهش می یابد. مصرف همه کودهای محلول چه به صورت اوره و چه به صورت مخلوط کامل در ماه های بهمن، اسفند و فروردین در مزارع زعفران مفید واقع می شود و گیاه زعفران با عمل جذب برگی، آن ها را برای افزایش گل آوری و عملکرد سال بعد خود مورد استفاده قرار می دهد و چنانچه مزرعه در اوایل مهرماه که آبیاری شده و هوای پاییز گرم تر باشد، مصرف کود محلول در بهمن ماه موثرتر است، ولی مواقعی که آبیاری اول مزرعه به تاخیر می افتد، به خصوص که هوای پاییز و زمستان نیز خنک تر شود، مصرف کود کامل در نیمه اسفند مناسب تر است.

میزان عناصر شیمیایی در برگ و پیاز زعفران از اواخر بهمن افزایش می یابد و این نشان می دهد که ماه های بهمن و اسفند دو ماه حساس در تغذیه زعفران به شمار می آیند و در این مدت نیاز عمومی زعفران به مواد غذایی افزایش می یابد، لذا تغذیه برگی زعفران در این مدت برای رشد و زاد آوری گیاه می تواند مفید واقع شود.

وجین علف های هرز:

علف های هرز از طریق رقابت با گیاه زعفران از نظر آب و مواد غذایی و نور خورشید سبب کاهش محصول می شود. علاوه بر این ممکن است در مراحل کاشت و برداشت زعفران مزاحمت هایی ایجاد و میزبان تعدادی از بیماری ها و حشرات و به خصوص نماتد باشد. وجین مزرعه در هر موقع که علف های هرز رشد کردند ضروری است. در مزارع زعفران اولین وجین بعد از آبیاری دوم انجام و این وجین باعث از بین رفتن علف های هرز مزرعه می گردد.

به طور معمول اولین وجین زعفران، بعد از برداشت گل ها و دومین آن در صوت لزوم به فاصله حدود یک ماه و قبل از آب سوم انجام می شود. در مورد مبارزه شیمیایی با علف های مزرعه باید توجه کرد که چون اثر این علف کش ها بر روی گیاه آزمایش نشده، لذا باید حتی الامکان به هنگام رشد بوته های زعفران از مصرف علف کش های شیمیایی خودداری شود. بعد از برداشت گل ها انجام شود.


آفات زعفران

با توجه به اهمیت زیاد زعفران و نقش فوق العاده زعفران در مناطق کم آب و کویری کشور، آفاتی مانند جوندگان، حشرات، کنه های گیاهی در مزارع دیده شده که باعث خرابی زمین و کاهش محصول می گردند. آفاتی که تاکنون خسارت زایی آن ها مشخص گردیده است شامل:

کرم پیازخوار:

یکی از آفت های زعفران، کرم پیازخوار سفید رنگ است. این کرم در زیر خاک فعالیت می کند. پژمردگی، زرد شدن برگ ها و خشکانیدن ناگهانی آن ها می تواند نشانه وجود این آفت باشد.

خرگوش:

خرگوش با زخمی نمودن پیازها و خوردن برگ های زعفران، خسارت وارد می کند. برای کنترل خرگوش می توان از روش های مختلف مانند محصور کردن باغ و مزرعه و تله گذاشتن استفاده کرد. همچنین از طعمه مسموم مانند فسفر دوزنگ به نسبت دو نیم درصد در بلغور گندم که به آن روغن زده باشند نیز یکی از راه های موثر در نابودی خرگوش است با استفاده از مواد دور کننده مانند آربین نیز می توان با این حیوان مبارزه کرد. آربین فرآورده ایست که از خسارت حیوانات خونگرم به جالیز، مزارع و باغ ها بدون آنکه مستقیما روی نباتات پاشیده شود، جلوگیری می کند. برای استفاده، تکه های پارچه کهنه یا فیبر چوبی آغشته به آربین را بر روی چوب یا تخته ای آویزان کرده، به فواصل 5 تا 6 متری در اطراف مزرعه یا باغ با ارتفاع نیم تا یک متر از کف زمین نصب می کنند. بوی این ماده، حیوانات خونگرم را از محوطه دور کرده و مانع ورود آن ها به باغ و مزرعه می شود. آربین بوی نامناسبی در هوا پخش کرده و حیوانات خونگرم را فراری می دهد.

جوجه تیغی:

نحوه خسارت نباتاتی که جوجه تیغی از آن ها تغذیه می کند زیاد است. زعفران یکی از نباتات مورد علاقه این حیوان می باشد. این حیوان معمولا به بنه های زعفران حمله می کند و پس از ورود به داخل مزارع که ممکن است تا محل زندگی جوجه تیغی فاصله قابل توجهی داشته باشد، بنه ها را از خاک درآورده و می خورد و پوسته آن ها را باقی می گذارد. وجود توده هایی از پوست بنه ها و کنده شدن خاک محل بوته ها و خرابی زمین گویای فعالیت و خسارت جوجه تیغی می باشد. در مزارع کوه پایه ای که فاصله نزدیکی تا لانه جوجه تیغی دارند، خسارت آن نمایان تر است. کنترل جوجه تیغی با طعمه مسموم نتیجه خوبی نمی دهد.

داخل کردن گاز کربنیک در داخل لانه نیز مقرون به صرفه نخواهد بود. بهترین طریقه که تاکنون به عمل آمده و نتیجه خوبی داده است، به این صورت است که به سر چوبی که طول آن حداقل دو متر است، نیم تا یک و نیم گرم پنبه می پیچند و سر آن را در محلول کلروپیکرین داخل نموده و خیس می کنند و آن را در داخل لانه جوجه تیغی قرار می دهند. باید دقت کرد چوب را هرچه ممکن است درلانه جوجه تیغی فرو برد. سپس تمام منافذ لانه را مسدود می کنند. باید دقت کرد که در موقع اجرای این عمل، درجه حرارت هوا نباید کمتر از 19 درجه باشد، زیرا در این صورت، کلروپیکرین متصاعد نخواهد شد. شکار هم یکی از راه های کنترل است.

موش:

مهم ترین افت گیاه زعفران، موش است. موش ها از پیاز و برگ های زعفران تغذیه می کنند. بهترین راه مبارزه با این حیوان استفاده از قرص های تدخینی در سوراخ ها و طعمه مسموم در لانه آن هاست. این حیوان در زمین های زعفران لانه می کند و پیاز های زعفران را می خورد. البته مبارزه با این حیوان موذی به صورت سنتی نیز انجام می گیرد. زعفران کاران یک لوله پلاستیکی را به اگزوز موتور سیکلت خود متصل می سازند و سر دیگر آن را در لانه موش قرار می دهند، سپس موتورسیکلت را روشن کرده و دود حاصله از راه لوله پلاستیکی به داخل لانه موش منتقل شده و سبب خفه شدن این حیوان می شود.

روش های کلی مبارزه با موش ها:

  1. روش های مکانیکی: که با استفاده از تله ها، سدها و حصارها می توان از ایجاد خسارت جلوگیری کرد که این روش در کشاورزی کارایی چندانی ندارد.
  2. روش های بیولوژیکی: استفاده از اشاعه بیماری در موش ها یا استفاده از سگ و گربه که این روش در مبارزه با موش در کشاورزی عملا غیرممکن است. ولی با کشت نعناع در نزدیکی مزارع زعفران می توان با موش ها مبارزه کرد. زیرا موش از بوی نعناع متنفر است و به مزرعه نزدیک نمی شود.
  3. روش استفاده از محیط: این روش کنترل، مواقعی مطرح است که با ایجاد شرایط نامساعد برای موش از جمله کنترل آب و غذا، از ازیاد موش ها جلوگیری کرد، که به علت وجود همیشگی پیاز زعفران در خاک این روش عملا غیرممکن است.
  4. کنترل شیمیایی:
  • استفاده از خمیر نان آغشته به پروتکسی دوباریم.
  • مبارزه با دانه گاستریکس با استفاده از سایر مواد فسفردوزنگ که تولید سوزش در دهان موش نمی کند ولی خیلی سمی است، استفاده از سیانوردوکلسیم که تولید اسید سیانیدریک می کند.
  • طعمه مسموم با استفاده از مخلوط خمیر و سم استرکنین و خرده شیشه یا با استفاده از مخلوط 10 کیلوگرم دانه گندم و 2 لیتر روغن پارافین و 5 کیلو فسفردوزنگ.
  • استفاده از موش کش های کومارینی که مانع تسکیل ویتامین شده و هم زمان با آن روی عروق اثر کرده و باعث تراوش خون از رگ ها در اعضای داخلی می شود مانند فومارسن و کوماگلر و دیکومارول و غیره.

کنه زعفران:

در مزارعی که سابقه کاشت زعفران طولانی تر است و یا اصول صحیح رعایت نمی شود، کنه زعفران بیشتر مشاهده می گردد. کنه زعفران، بنه ها را غالبا از محل زخم ها و گاهی از قسمت های سالم مورد حمله قرار می دهد ضمن تغذیه و ایجاد تونلی در داخل بنه، شروع به زادو ولد و ایجاد حفره هایی در بنه می کند. این حفره ها به تدریج گسترش یافته و باعث ورود عوامل قارچی و تسریع عمل پوسیدگی بنه ها می گردد. بوته هایی که بنه آن ها توسط کنه مورد حمله قرار گرفته است دارای برگ های ظریف و کوتاه تر از بوته های سالم می باشند و این گونه برگ ها زودتر از معمول خزان می کنند. بنابراین نشانه ی خسارت کلی این آفت پس از چند سال تُنُک شدن مزرعه می باشد. کنه در شرایط مناسب رشد در بهار و پاییز در سطح مزارع زعفران فعالیت می کند و در تابستان به دلیل گرمای شدید خشکی خاک و در زمستان به دلیل سرما و برودت هوا جمعیت کنه ها کاهش می یابد.

جهت پیشگیری و کنترل کنه در مزارع در حال احداث توصیه می گردد:

  1. بیرون آوردن بنه ها از زمین به صورت خشکه کن انجام گردد.
  2. بنه های سالم و بدون لکه های تیره برای کشت انتخاب گردند.
  3. بنه ها قبل از کاشت حتما با قارچ کش و کنه کش مناسب ضدعفونی گردند.
  4. عمق کاشت بسته با بافت خاک 15 تا 20 سانتی متر انتخاب گردد.
  5. از آبیاری مزارع در طول تابستان خودداری شود.
  6. از خاک برداری مزارع جهت کاشت مجدد زعفران خودداری گردد.
  7. هر دو سال یک بار خاک زراعی سبک در طول تابستان به ارتفاع 1 تا 2 سانتی متر اضافه گردد تا عمق کاشت بنه ها ثابت بماند.
  8. در موقع کاشت، تعداد بنه بیشتری در واحد سطح استفاده گردد تا مزرعه در مدت زمان کوتاه تری به برداشت اقتصادی برسد و کنه ها فرصت کمتری برای افزایش جمعیت داشته باشند.
  9. کود دامی گاوی پوسیده و عاری از علف هرز مورد استفاده قرار گیرد. زیرا به تجربه ثابت شده که کود های گوسفندی و مرغی برای زراعت زعفران مناسب نیستند.
  10. از انتقال بنه های زعفران مناطق آلوده به سایر نقاط جلوگیری گردد.

تریپس بنه:

از آغاز فصل رویش زعفران تا اواخر آن تریپس بر روی برگ ها دیده می شود و تا موقعی که برگ های زعفران سبز است از جمعیت بالایی برخوردار است. خسارت تریپس روی برگ های زعفران به صورت پیدایش نقاط زرد تا سفید رنگ بوده که پشت این نقاط محل فرو نمودن آرواره های تریپس می باشد. برگ هایی که شدیدا آلوده به تریپس هستند زودتر خزان می کنند و به طور مستقیم باعث کاهش محصول زعفران سال آینده می گردد. از آن جایی که جمعیت بالای این آفت در اواخر فصل رویشی زعفران دیده می شود به نظر می رسد که نیازی به مبارزه شیمیایی نمی باشد.


بیماری های مهم زعفران

پیچیدگی و فنری شدن کلاله:

در این بیماری کلاله ها شبیه به فنر پیچیدگی پیدا می کنند و در مواردی نیز کلاله ها از محل پیچیدگی قطع شده و می افتند. علت این عارضه دقیقا مشخص نیست هر چند احتمالاتی از جمله سن بنه ها، وضعیت تغذیه گیاه و نوع گیاه، شرایط فیزیولوژی گیاه و وجود عوامل ویروسی و میکروپلاسمایی را می توان نام برد.

پوسیدگی بنه:

پوسیدگی ناحیه گردن، شکم و قسمت تحتانی بنه در مزارع، کمتر مشاهده شده و ضرر اقتصادی ندارد. در پوسیدگی تحتانی بنه، بنه ها کوچک تر از حد طبیعی بوده و در ضمن خود بوته نیز کوتاه تر از حد نرمال می باشد که این ممکن است به دلیل نامتعادل بودن وضعیت آبیاری و حاصل خیزی خاک و سایر شرایط نامناسب خاک و یا عوامل بیماری زا به وجود آید.

بیماری قارچی رایزوکتونیا:

این بیماری توسط قارچ ایجاد می گردد. این قارچ از طریق غلاف های خارجی روی بنه وارد بنه می شود و باعث پوسیدگی ریشه و زرد شدن برگ ها و ایجاد لکه های کوچک سفید رنگ بر روی بنه ها می شود که با پیشرفت بیماری، کپک ها به رنگ بنفش در می آید و باعث پوسیده شدن داخل و خارج بنه ها می گردد. این بیماری در کشورهای اسپانیا و فرانسه بیشتر مشاهده می گردد. جهت جلوگیری از این بیماری توصیه می شود قبل از کاشت ابتدا یک یا دو لایه از غلاف محافظ بنه را برداشته و برای ضدعفونی، بنه ها را به مدت 1 تا 3 دقیقه در محلول پنج درصد سولفات مس قرار داده شود. چنانچه آلودگی خیلی زیاد باشد، باید بنه ها را از زمین خارج و معدوم نمود. در مبارزه با بیماری های قارچی توصیه می شود از تناوب زراعی و ضدعفونی نمودن زمین آلوده با سولفوردوکربن در 2 نوبت و ضدعفونی بنه ها استفاده گردد.

بیماری سیاهک (تاکون Takon):

مهم ترین بیماری زعفران (سیاهک زعفران) است. عامل این بیماری قارچی به نام (fumago) فوماگو است. این بیماری به صورت لکه های ریز قهوه ای رنگ و پس از مدتی به صورت سیاه رنگ بر روی برگ ها دیده می شود. به محض دیدن این لکه ها بر روی برگ، برگ های آلوده را خارج کنید و آن ها را بسوزانید.

بیماری زردی (یا کلروز برگ ها):

احتمالا به علت فقر عناصر غذایی و یا آهکی بودن زمین و یا کمبود عنصر آهن برگ ها زرد شوند که اضافه نمودن کودهای (ازته، فسفاته، پتاسه) به زمین و محلول پاشی مزرعه با محلول سولفات آهن و یا سایر کودهای حاوی عنصر آهن به نسبت 1 تا 2 در هزار جهت درمان این بیماری فیزیولوژیکی موثر است.


مرحله برداشت زعفران

ظهور گل ها در اواسط پاییز شروع می شود و روش متداول برداشت، روش دستی است. برای این که بتوان زعفران را با کیفیت مناسب و بهداشتی تولید کرد، در همه مراحل تولید باید دقت و توجه کافی را مبذول داشت. نحوه برداشت گل های زعفران نیز در مرغوبیت و کاهش آلودگی گل ها موثر است. برداشت باید با دست های تمیز و در ظرف های پاکیزه صورت گیرد. بهترین زمان برداشت صبح زود است که دمای هوا پایین است و گل ها هنوز باز نشده اند که این امر باعث کاهش احتمال صدمه مکانیکی و آلودگی گل ها در حین جا به جایی خواهد شد. گل های هر روز باید صبح زود همان روز برداشت شده و از جمع آوری غنچه های کوچک که هنوز از سطح زمین بالا نیامده اند، خودداری شود.

آشنایی با نحوه ی کشت و عوامل موثر در کیفیت و نگهداری زعفران

نکات مهم در جا به جایی گل های زعفران:

  1. محافظت در برابر صدمات مکانیکی و آلودگی های محیطی.
  2. جلوگیری از انباشتگی و تراکم بیش از حد گل ها در ظرف.
  3. جلوگیری از صدمه مکانیکی هنگام قرار گرفتن ظرف ها بر روی هم.
  4. استفاده از پوشش مناسب بر روی گل ها جهت مصونیت در برابر نور و آلودگی.

جداسازی زعفران از گل:

این عمل باید به سرعت پس از برداشت گل ها و با رعایت نکات بهداشتی، از جمله شستن دست ها با آب و صابون، کوتاه کردن ناخن ها و پوشاندن موها انجام شود. از آنجایی که گرده زعفران حساسیت زا می باشد باید در حین جداسازی از تماس دست با بدن و چشم خودداری شود. بعد از رعایت این موارد، جداسازی باید با دقت و از محل سه رشته ای شدن کلاله انجام شود. هرچه میزان ساقه سفید (خامه) کمتر باشد، زعفران مرغوب تر خواهد بود.

آشنایی با نحوه ی کشت و عوامل موثر در کیفیت و نگهداری زعفران

خشک کردن:

این مرحله تاثیر زیادی در کیفیت و حفظ مرغوبیت زعفران دارد، خشکاندن نادرست می تواند علاوه بر افزایش شدید آلودگی میکروبی، مقدار رنگ، طعم و عطر آن را نیز کاهش دهد.

در خشک کردن رعایت این نکات ضروریست:

  1. بهتر است زعفران پس از عمل جداسازی و سریع خشک شود.
  2. محل خشکاندن باید تمیز، بهداشتی و عاری از گردو غبار و مصون از حشرات باشد.
  3. برای خشکاندن باید از وسایل حرارتی مناسب استفاده کرد. چراغ های نفت سوز وسیله مناسبی برای این کار نیستند.
  4. از خشک کردن زعفران با نور خورشید باید خودداری کرد.

نحوه خشک کردن با استفاده از الک و هیتر:

بدین منظور حدود 200 گرم زعفران تر را روی الک به طور یکنواخت پهن کرده و پس از تنظیم حرارت هیتر، الک را روی آن قرار داده و باید دقت شود که حرارت کف الک بیشتر از 60 درجه نشود. پس از حدود 20 دقیقه الک خالی دیگری را روی الک اولی قرار داده و الک را به آرامی بر می گردانند تا زعفران ها به الک دوم منتقل شود. پس از 15 دقیقه حرارت دادن، این عمل 4-3 مرتبه تکرار می شود تا زعفران به حد مطلوب خشک شود. زعفران خشک شده را روی پارچه تمیزی پهن می کنند تا خنک شود و سپس آن را به ظروف منتقل می کنند.

آشنایی با نحوه ی کشت و عوامل موثر در کیفیت و نگهداری زعفران

نحوه خشک کردن و روش صحیح خشک کردن تاثیر زیادی بر کیفیت و ارزش محصول نهایی دارد. در شیوه سنتی پس از جداسازی کلاله ها و خامه ها از گل زعفران آن ها را به صورت ردیفی بر روی پارچه و یا کاغذ پهن نموده و در سایه خشک می کنند. این شیوه به دلیل طولانی شدن زمان خشک شدن امکان رشد میکروارگانیسم ها را افزایش داده و باعث آلودگی محصول می گردد.

استفاده از خشک کن با الک هایی به قطر 30 سانتی و دارای توری ابریشمی و با قرار دادن کلاله های تازه زعفران به ضخامت 2 تا 3 سانتی متر بر روی الک و قرار دادن الک در مقابل یک منبع حرارتی مانند هیتر (با فاصله یک متری) روش بهتری است که اکنون جایگزین روش قبلی گردیده است. یکی دیگر از روش های خشک کردن استفاده از آون های الکتریکی با دمای قابل تنظیم 50 درجه سانتی گراد و در مدت زمان کوتاه 30 تا 40 دقیقه می باشد. یکی از عوامل اصلی کاهش کیفیت محصول زعفران ایران طولانی بودن مدت خشک شدن می باشد. زیرا آنزیم ها فرصت فعالیت و تجزیه مواد رنگی زعفران را پیدا نموده و علاوه بر آن به علت فراهم بودن شرایط مناسب برای رشد میکروارگانیسم ها تعداد آن ها افزایش می یابد.

بر همین اساس استاندارد ملی ایران با شماره 5230 جهت خشک کردن صحیح و با کیفیت زعفران توصیه های زیر را ارایه می نماید:

  • جهت خشک کردن زعفران از حرارت غیرمستقیم استفاده کنید.
  • مدت زمان خشک کردن را کوتاه نمایید.
  • در هنگام خشک کردن از حرارت یکنواخت استفاده شده و حرارت از 50 درجه بالاتر نرود.
  • از خشکانیدن زعفران بر روی سطوح فلزی غیر بهداشتی خودداری کنید.
  • رطوبت نهایی زعفران در پایان عملیات خشکانیدن از 10 درصد بیشتر نباشد.

عوامل موثر بر کیفیت زعفران پس از برداشت

نحوه برداشت، حمل و نقل و نگهداری (در سطوح بزرگ بهتر است از روش های صنعتی برای خشک کردن استفاده شود و کلاله های خشک شده در دما و رطوبت پایین نگهداری شوند.) بسته بندی و ارایه به بازار از عوامل مهم در بازاریابی و فروش زعفران می باشد. بعد از خشک کردن و جداسازی، زعفران آماده بسته بندی و عرضه می گردد.

بسته بندی و نگهداری زعفران:

مهم ترین عواملی که طی نگهداری زعفران می تواند موجب تخریب و کاهش کیفیت آن شود عبارت اند از:

  1. رطوبت محصول و رطوبت نسبی هوا
  2. نور به ویژه نور مستقیم خورشید
  3. درجه حرارت محیط نگهداری زعفران
  4. اکسیژن
  5. جنس بسته محتوی زعفران

جهت حفظ ویژگی های زعفران (رنگ، طعم و عطر آن) طبق بررسی های انجام شده در خصوص جنس ظروف بسته بندی به ترتیب بهتر است در ظروف شیشه ای تیره، ظروف شیشه ای روشن پلی اتیلن ها و در دمای زیر 4 درجه و در رطوبت نسبی کمتر از 10 درصد نگهداری گردد.

عامل رنگ زعفران ماده ای به نام کروستین، عامل طعم زعفران ماده ای تلخ به نام پیکروکروسین و عامل عطر و بوی زعفران ماده ای به نام سافرانال می باشد که این ترکیب سافرانال در طی مراحل خشکاندن از ماده پیکروکروسین حاصل می گردد. دو عامل رطوبت و دما تاثیر گذار بر دو عامل رنگ و طعم زعفران می باشد. اما عامل عطری در زعفران، تحت تاثیر عاملی قرار نمی گیرد.

آشنایی با نحوه ی کشت و عوامل موثر در کیفیت و نگهداری زعفران

نگهداری زعفران خشک شده:

زعفران به عنوان یک محصول غذایی غیر قابل شست و شو و ضدعفونی شدن بوده و نحوه نگهداری و بسته بندی آن در عدم آلودگی و نیز رنگ، طعم و عطر آن موثر می باشد. اگر زعفران در محیط مرطوب و در معرض نور قرار گیرد کیفیت آن به شدت کاهش خواهد یافت. بنابراین زعفران خشک شده بایستی در ظروف مناسب و بهداشتی و محکم قرار گرفته و دور از نور و رطوبت، در محل سردی نگهداری شود. برای در امان ماندن زعفران از آفات، باید جدا از سایر محصولات نگهداری شود.


خواص دارویی زعفران

از مهم ترین کاربرد های زعفران می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  1. کمک به هضم طبیعی غذا، تقویت کننده معده، ضد نفخ.
  2. محرک و تقویت کننده میل جنسی.
  3. مسکن به ویژه در درمان درد های لثه و قولنج.
  4. ضد تومور، که به واسطه داشتن خاصیت آنتی اکسیدان و بی اثر کردن رادیکال های آزاد دارای خاصیت ضد سرطانی می باشد.
  5. شادی بخش، درمان درد های عصبی، آرام بخش، درمان کم خوابی، تقویت کننده حافظه، افزایش دهنده تمرکز، ضد تشنج، ضد افسردگی، ضد اسپاسم، ضد آلزایمر و پارکینسون.
  6. تنظیم کننده فشار خون، کاهش دهنده کلسترول خون، درمان کننده کم خونی ناشی از کمبود آهن به ویژه در دختران، کاهش دهنده درصد احتمال بروز بیماری های قلبی و کاهش تصلب شرائین (سخت شدن رگ ها).
  7. درمان کننده بیماری های تنفسی نظیر آسم، سرما خوردگی و سرفه.
  8. افزایش دهنده جریان خون در شبکیه چشم، درمان کننده اختلالات لکه زرد شبکیه در اثر پیرچشمی و بهبود علایم مربوط به رتینوپاتی ایسکمیک (نوعی انسداد ورید مرکزی رتین که از دلایل عمده نابینایی در بزرگسالان می باشد.)
  9. قاعده آور و از بین برنده خونریزی های بعد از زایمان.
  10. محرک اعصاب.
  11. خون ساز و تنظیم کننده جریان گردش خون.
  12. تصفیه کننده خون و تقویت کننده کبد.

مضرات و سمیت:

چون زعفران بر روی سیستم تولید مثل اثر دارد، بنابراین زنان حامله باید از مصرف آن خودداری کنند. زیرا ممکن است باعث سقط جنین شود. خوردن زیاد زعفران برای کلیه ها مضر است. اشتها را کم می کند و ایجاد سردرد می کند و باعث اختلال حواس می شود. مصرف زعفران به مقدار زیاد سمی است و باعث استفراغ، خون ریزی رحم، اسهال خونی، خون روی از بینی، پلک ها و لب ها، سرگیجه، بی حالی، زردی پوست و تحریکات شدید ماهیچه های صاف و حتی گاهی مرگ نیز می شود.


عملیات بهزراعی زعفران

با توجه به این که اصلاح نبات زعفران از طریق به نژادی امکان پذیر نیست لذا برای بازدهی بیشتر محصول و ارتقاء کمی وکیفی آن باید به عوامل زیر متوصل شد:

  1. زمین انتخاب شده برای کاشت زعفران باید حاصل خیز بوده و غنی از مواد غذایی و آلی باشد.
  2. پیازهای درشت و سالم عاری از هر گونه بیماری و آلودگی برای کشت مزرعه انتخاب شود.
  3. ردیف کاری به جای کپه کاری نتیجه بهتری می دهد و عملیات ماشینی را در داخل مزرعه سهل و آسان می کند.
  4. از پیازهای خشک و محافظت شده در شرایط خشک و خنک و تهویه شده استفاده شود.
  5. در هنگام استراحت تابستانی گیاه زعفران، از آبیاری آن خودداری شود.
  6. در عمق کاشت پیازها دقت شود که در مناطق سردسیر از 20 سانتی متر و در مناطق معتدل از 17 سانتی متر کمتر نباشد.
  7. حتی الامکان در موقع خواب تابستانه با علف های هرز مبارزه شود.
  8. چون هرساله پیازها به سطح خاک نزدیک می شوند، افزودن لایه ای معادل 4-3 سانتی متر از کود و خاک و خاکستر، سبب حافظت بیشتر پیازها از تنش های محیطی شده و در عین حال مواد مغذی بیشتری به گیاه می رسد.
  9. به هنگام تهیه زمین، کود های حیوانی به همراه کود های شیمیایی لازم که قبلا به مقدار و زمان مصرف آن اشاره شده، اضافه شود.
  10. پس از آبیاری، سله شکنی زمین ضرورت کامل دارد تا گل ها به آسانی بتوانند از خاک بیرون آیند. منتهی باید دقت کرد که عمق سله شکنی طوری نباشد که به پیازهای زعفران آسیب برسد.
  11. مبارزه با جوندگان به خصوص انواع موش از اهمیت زیادی برخوردار است. هرگونه سهل انگاری در این خصوص باعث از بین رفتن محصول و استقرار موش ها در زمین می گردد.
  12. برداشت گل در ساعات اول روز (9-7 صبح) موقعی که گل ها به صورت غنچه باشند باید انجام شود.
  13. در خشک کردن گل ها باید دقت شود تا رنگ و عطر دلپذیر زعفران محفوظ بماند.
  14. بهترین روش خشک کردن زعفران رو توسینگ یا خشک کردن اسپانیایی است به وسیله هیتر و الک نسوز انجام می شود.
  15. بالاخره زعفران باید در ظروف در بسته فلزی، چوبی قلع دار یا شیشه ای دور از نور و رطوبت و حرارت نگهداری شود.

توصیه های مهم کشاورزی:

  • آبیاری تحت فشار یعنی صرفه جویی آب و افزایش تولید.
  • منابع آبی بسیار محدود است، بیایید از آب درست استفاده کنیم.
  • با مدیریت صحیح به محصول با کیفیت بیندیشیم.
  • حمل و نقل نادرست باعث افزایش ضایعات محصول می شود.
  • بسته بندی مناسب ضامن حفظ کیفیت محصول است.
  • بکارگیری کود های حیوانی سبب تقویت و بهبود خاک می گردد.
  • دانش و آگاهی یکی از عوامل افزایش تولید است.
  • با کاشتن درخت در زمین های بادخیز از فرسایش خاک جلوگیری کنیم.
  • افزایش بهره وری، یعنی مصرف بهینه ی کود ها.
  • مصرف بیش از اندازه کود های شیمیایی باعث تخریب خاک می شود.
  • نهال مورد نیاز خود را از نهالستان های مورد تایید سازمان جهاد کشاورزی خریداری نمایید.
  • در استفاده از سموم شیمیایی علیه آفت ها از سموم انتخابی به مقدار توصیه شده استفاده نمایید.
  • بدون آموزش و بکارگیری شیوه های نوین، افزایش تولید میسر نیست.
  • کاربرد سموم آخرین وسیله جهت حفظ محصول است.
  • آبیاری و تغذیه درست گیاه در مدیریت آفات بسیار موثر است.
  • بهره گیری از دشمنان طبیعی آفات به معنای کمترین دست کاری در اکوسیستم طبیعی است.
  • رعایت بهداشت باغ و مزرعه، شاه بیت مدیریت تلفیقی کنترل آفات و بیماری های گیاهی است.
  • با مدیریت کارآمد به تولید با کیفیت بیندیشیم.
  • استفاده از شیوه های مناسب نگهداری، باعث کاهش ضایعات و حفظ کیفیت محصول می شود.
برچسب ها
منابع
نویسنده
مهتاب حمیدی راد
مهتاب حمیدی راد عضو تیم استپ هلپ

در حال حاضر دانشجو رشته مهندسی صنایع می باشم و در زمینه تولید محتوا فعالیت می کنم
مجموع پست ها: 81 مجموع سوالات: 0 مجموع پاسخ ها: 0
مطالب مرتبط
سایر آموزش های زعفران
پرسش و پاسخ
۰ پاسخ
۰ امتیاز
موتور ۱۲ولت بزرگ سشوار
انواع موتور الکتریکی سشوار و طرز کار آن ها
۰ پاسخ
۰ امتیاز
سوالتان را بپرسید
محصولات آموزشی
فروشگاه