پنل کاربر سبد خرید
ورود / عضویت



ورود
عضویت
بازیابی رمز
ورود / عضویت
۰
آموزش پرورش گاو بومی
آموزش پرورش گاو بومی

آموزش پرورش گاو بومی

تبلیغات
آموزش پرورش گاو بومی
گاوهای بومی ایران شامل توده های سیستانی، سرابی، گلپایگانی، مازندرانی، نجدی، طالشی و غیره به لحاظ تنوع و اختلاف ژنتیکی، ویژگی های خاص نژادی و مقاومت های طبیعی ایجاد شده در آن ها طی قرن ها زیست در شرایط سخت محیطی و آب و هوایی مختلف به عنوان یک منبع عظیم تولید شیر و گوشت می تواند نقش موثر در تامین مواد پروتئین حیوانی و اقتصاد جامعه ایفا نماید.

گاو بومی

امروزه با توجه به رشد جمعیت کشور و نیاز روز افزون جامعه به گوشت و مواد گوشتی و نقش مهم این محصولات در تامین پروتئین و غذای افراد جامعه، پرورش دام های پر بازده به منظور افزایش تولید و خودکفایی غذایی کشور، امری لازم و ضروری است.

بایستی از همه توان و استعداد و امکانات خود بهره بگیریم تا بتوانیم از حداقل امکانات حداکثر استفاده را برده و با بکارگیری مدیریت صحیح و دانش پیشرفته دامپروری و مشورت با کارشناسان خبره از مرحله انتخاب زمین و کشت علوفه گرفته تا تغذیه و بهداشت و اصلاح نژاد گاوهای بومی و مبارزه با انگل های داخلی و خارجی، استفاده از جایگاه بهداشتی مناسب، حداکثر بازدهی در تولید را به دست آوریم.

گاوهای بومی ایران شامل توده های سیستانی، سرابی، گلپایگانی، مازندرانی، نجدی، طالشی و غیره به لحاظ تنوع و اختلاف ژنتیکی، ویژگی های خاص نژادی و مقاومت های طبیعی ایجاد شده در آن ها طی قرن ها زیست در شرایط سخت محیطی و آب و هوایی مختلف به عنوان یک منبع عظیم تولید شیر و گوشت می تواند نقش موثر در تامین مواد پروتئین حیوانی و اقتصاد جامعه ایفا نماید.

باید پذیرفت که با روش های قدیمی دامداری، نمی توان نیازهای غذایی کشور را تامین نمود. امیدواریم شما دامداران عزیز با به کارگیری و عمل به تکنیک ها و روش های نوین و صحیح دامپروری که در این مبحث به آن می پردازیم، بتوانید گامی در راه توسعه، پیشرفت و بهره وری از امکانات موجود در صنعت پرورش گاو بومی بردارید.

پرورش گاو بومی


برنامه اول

اهمیت نگهداری و پرورش گاو

پرورش گاو در حال حاضر همچون گذشته دارای اهمیت ویژه ای است. این مطلب را از دست نوشته ها و مندرجات کتب های یونانی، مصری، چینی و ایرانی و نقاشی های برجا مانده در این رابطه می توان فهمید. محصولات لبنی و گوشتی دام، دارای ارزش فراوان بوده، در حقیقت یکی از این منابع سرشار پروتئین محسوب می شود.

به عنوان مثال طبق آماری که اخیرا تهیه و ارائه شده است حدود 95.5% شیر مصرفی و حدود 50% گوشت مصرفی انسان در سطح جهان از گاو به دست می آید. پوست گاو نیز به عنوان یک محصول با ارزش دامی امروزه به میزان 10 تا 20 درصد مصارف چرم سازی را تامین می کند، حتی شاخ و سم و امحاء و احشاء حیوان نیز ارزش اقتصادی داشته و به روش های مختلف مورد استفاده قرار می گیرد، در گاوداری های پیشرفته امروزی این اعضا را طی مراحل تبدیل به پودرهای غذایی با ارزش می کنند و به جیره دام می افزایند. از کود نیز هم به عنوان سوخت و هم برای حاصل خیز کردن زمین استفاده می شود.

بنابراین گاو به عنوان یک حیوان صد در صد اقتصادی در زندگی انسان نقشی اساسی دارد و اگر شیوه های نوین و امروزی خصوصا بهداشت و تغذیه به عنوان عامل اساسی در پرورش مورد توجه قرار بگیرد می توان حداکثر بهره وری اقتصادی را از پرورش گاو حاصل نمود.

پرورش گاو بومی

مشخصات کلی گاوهای شیری و گوشتی

گاوهای شیری همان طوری که از اسمشان پیداست حیواناتی هستند که برای تولید شیر مورد توجه اند. از نژادهای اصیل در شرایط تغذیه ای و بهداشتی خوب می توان روزانه تا 50 لیتر شیر دوشید، این گاوها اغلب دارای بدنی استخوانی، خوش فرم با پستان های بزرگ و متوازی و ظاهری دوست داشتنی با سر و صورت ظریف و مثلثی و کاملا متمایز و مشخص از بدن می باشند. وزن گاوهای این نژاد متفاوت است، مثلا وزن گاو شیری هلشتاین که گاوی پر تولید است تا 680 کیلوگرم می رسد. رنگ بدن نژادهای شیری، بسیار متفاوت است، مثلا گاو هلشتاین با لکه های سیاه و سفید مشخص می باشد.

گاوهای گوشتی بر عکس گاوهای شیری فقط برای تولید گوشت قرمز مورد نظر هستند. این گاوها دارای ظاهری خشن با بدنی فربه و پر، سر و صورتی کاملا گوشتی چسبیده به بدن، به طوری که مجزا به نظر نمی آید. وزن گاو نر بالغ تا 1200 کیلوگرم (در سه سالگی) می رسد. رنگ بدن در نژادهای مختلف فرق می کند و به عنوان مثال در نژاد گوشتی هدِفُورد رنگ بدن قرمز همراه با لکه های سفید و خصوصا سر کاملا سفید می باشد. نژادهای گوشتی نیز مانند نژادهای شیری در اکثر نقاط جهان پراکنده اند. در کشور ما از جمله نژادهای گاو گوشتی موجود می توان نژاد پستانی را نام برد که استعداد خوبی برای پرواربندی دارد.

پرورش گاو بومی

انواع مهم گاوهای بومی ایران

به طور کلی نژادهای گاو براساس مناطق جغرافیایی، شرایط اقلیمی، شکل ظاهری و نوع بهره دهی تقسیم بندی می شوند، ولی چون منظور دامپرور از پرورش گاو بهره و سود اقتصادی است. بدین جهت تقسیم بندی براساس بهره دهی متداول تر از بقیه روش ها است. در ایران برای دسته بندی نژادهای بومی متاسفانه فعالیت چندانی صورت نگرفته است و فقط نژادها را براساس مناطق جغرافیایی که در آن جا زندگی می کنند به شرح زیر تقسیم بندی کرده اند.

  • نژاد دشتی

این نژاد که در مناطق سیستان و بلوچستان خصوصا در اطراف دریاچه هامون زیست می کنند دارای جثه بزرگی است به طوری که بر کلیه نژادهای کشور از این نظر برتری دارد. از نمونه های این نژاد می توان گاوهای سیستانی را نام برد. این نژاد دارای کوهانی در پشت، صورت مستطیل شکل و طویل می باشد. این نژاد بیشتر برای کار مورد بهره برداری قرار می گیرد. گوشت آن میزان قابل توجهی است، لذا جزو نژادهای گوشتی محسوب می شود. تولید شیر این نوع گاو بسیار کم و حدود 2 لیتر در روز است که با بهتر کردن شرایط تغذیه و بهداشت می توان تولید شیر آن را به 6 لیتر در روز رسانید.

پرورش گاو بومی

  • نژاد جنگل های ساحلی

این نژاد از قبیل گیلکی و مازندرانی در ساحل دریای خزر و شهرهای شمالی کشور زیست می کند و مانند نژاد قبلی بازدهی تولید شیر پایینی دارند. مشکل این نژاد نیز تغذیه است، زیرا در تابستان و بهار از علوفه کافی برخوردارند ولی در زمستان با کاهش جیره غذایی شدیدی مواجه می شوند و به تولید آن لطمه زیادی وارد می شود.

پرورش گاو بومی

  • نژادهای کوهستانی

انواع این نژاد مانند گاوهای سرابی در آذربایجان شرقی به ویژه در سراب و اردبیل و نواحی اطراف آن زندگی می کند و برخلاف دو نژاد قبلی شیردهی بالاتری دارد و از این نظر بهترین گاو نژاد بومی محسوب می شود. تولید شیر روزانه این نژاد تا 6 لیتر می رسد.

پرورش گاو بومی

  • گاو نژاد گلپایگان

این گاوها در گلپایگان و شهرهای اطراف یافت می شود. دارای جثه کوچک مقاوم در برابر شرایط نامساعد محیطی و بسیار قانع و کم توقع است. این نژاد به واسطه داشتن چربی زیاد شهرت یافته و از صفات مشخصه آن داشتن انحنایی در سرتاسر ستون فقرات می باشد.

پرورش گاو بومی


برنامه دوم

اصول کلی تغذیه و احتیاجات دام

تغذیه دام یکی از بخش های اساسی و مهم در نگهداری و پرورش دام است و تقریبا بیش از نصف کل هزینه های نگهداری در پرورش دام مربوط به تغذیه است. چون هدف از نگهداری و پرورش گاو بازدهی اقتصادی و سودآوری هر چه بیشتر از تولیدات آن است باید دانست این هدف بدون تغذیه صحیح گاوها میسر نمی شود پس بایستی دام های خود را با جیره مناسب تغذیه نماییم.

پرورش گاو بومی

جیره مناسب چیست و دارای چه خصوصیاتی است؟

جیره مناسب جیره ای است که بتواند کلیه مواد غذایی مورد نیاز دام را برای رشد، تولید و نگهداری، از هر جهت تامین کند. چنین جیره ای باید دارای خصوصیات زیر باشد:

  • به اندازه کافی دارای انرژی، مواد معدنی و ویتامین های لازم باشد.
  • ماده خشک به اندازه کافی در جیره غذایی وجود داشته باشد. منظور از ماده خشک، علوفه هایی مثل کاه و ساقه گیاهان است که بایستی حتما در جیره گاو باشد چون این مواد موجب تحریک و نوسازی پوشش شبکه گردیده و جذب غذا را برای گاو ممکن می سازد.

انواع مواد غذایی در تغذیه گاو

این مواد عبارت از علوفه ها، کنسانتره و مکمل های غذایی هستند.

  • علوفه ها

اصلی ترین غذای دام است. چنان چه نتواند احتیاجات دام را بر طرف نماید از کنسانتره و مکمل های غذایی استفاده می شود. علوفه ها شامل علوفه های خانواده بقولات (مثل یونجه و شبدر)، خانواده گندمیان (مثل ذرت و سورگوم)، گیاهان مرتعی و علوفه های باغی می باشد.

  • کنسانتره ها

کنسانتره ها به نوعی از مواد غذایی گفته می شود که دارای حجم کم ولی انرژی غذایی بالا هستند. کنسانتره از دانه غلات (دانه ذرت گندم، جو، ارزن، دانه برنج، چاودار و ...) و یا مازاد کارخانجات، ترکیب و ساخته می شوند و دارای ارزش غذایی بالایی می باشد. دامداران عزیز می توانید برای کنسانتره از طریق شرکت پشتیبانی امور دام جهاد اقدام نمایید.

  • مکمل ها

مواد هستند که جهت رفع کمبودهای غذای اصلی به جیره دام افزوده می شوند. این مواد شامل مکمل های ویتامین دار کلسیم و فسفردار و مکمل های دارویی هستند که به منظور افزایش اشتهای دام و یا کمک به هضم غذای آن استفاده می شوند.

تغذیه گاو گوشتی (پرواربندی)

به طور کلی منظور از تغذیه گاو، تنظیم جیره غذایی است به صورتی که کلیه عناصر غذایی مورد نیاز دام را برای رشد و تولید و نگهداری تامین کند. علوفه تر و خشک، غذاهای خشبی و انواع غذاهای سیلو شده را به عنوان جیره پایه و اساسی در تغذیه دام مورد استفاده قرار می دهند. این غذاها به تنهایی و در بیشتر اوقات همراه سایر غذاها مانند دانه غلات و کنجاله ها در اختیار حیوان قرار می گیرند.

همان طور که قبلا توضیح داده شد غذای اصلی دام را علوفه تشکیل می دهد و ارزش غذایی علوفه به حسب میزان درصد ماده خشک تعیین می گردد. نشخوار کنندگان به دلیل برخورداری از یک سلسله ویژگی های خاص دستگاه گوارش، یعنی داشتن سه پیش معده به نام شکمبه، نگاری هزارلا و یک معده اصلی به نام شیردان، قادر به استفاده از مواد بخشی و سلولزی می باشند.

پرورش گاو بومی

احتیاجات غذایی گاو گوشتی

  • احتیاجات نگهداری: دام برای انجام فعالیت های حیاتی اش به مقدار معین مواد غذایی احتیاج دارد. این فعالیت ها شامل: اعمال تنفس، گردش خون، هضم و جذب و دفع غذا می باشد، همچنین حداقل تحرک بدن، تجدید مرتب سلول های بدن، رشد مو و سم و ثابت نگه داشتن حرارت بدن از این قبیل می باشد.
  • احتیاجات تولید: دام جوان و در حال پروار شدن برای افزایش حجم و وزن نیاز به جیره ای مجزا و اضافه به جیره نگهداری دارد که به احتیاجات تولید معروف است.

برنامه سوم

نگهداری گوساله شیرخوار

بهتر است گوساله را در 3 تا 4 هفته اول زندگی در محلی به طور انفرادی و جدا از بقیه گاوها و گوساله های دیگر نگهداری نمود. در روستا هر کسی می تواند برای گوساله های خودش جای مخصوص داشته باشد. برای این کار می توان قفس هایی از فلز، چوب یا مواد دیگر ساخت. اگر این قفس ها طوری ساخته شوند که کف آن ها حدود 15 تا 20 سانتیمتر بالاتر از زمین باشد، خیلی بهتر است، چون کمتر آلوده شده و بهتر تمیز می شوند.

البته لازم نیست حتما از این قفس ها درست کنید. شما می توانید با چیدن چند بسته کلش یا علوفه دور گوساله این عمل را انجام دهید و حتی می توانید فقط گوساله را در گوشه ای ببندید تا از بقیه دام ها جدا باشد. مهم این است که گوساله در جایی به طور انفرادی قرار داشته باشد، تا هم خطر بیمار شدن آن کمتر شود و هم بهتر بتوان از آن مراقبت کرد.

در کل باید زمین زیر محل نگهداری گوساله کاملا خشک باشد. بهتر است پوشال خشک و تمیز زیر گوساله بریزیم و هر وقت این پوشال ها با ادرار و مدفوع خیس و آلوده شدند، دوباره روی آن ها پوشال خشک بریزیم.

پرورش گاو بومی

تغذیه گوساله شیرخوار

از زمان تولد تا پایان دو ماهگی را دوران شیرخواری گوساله می دانند، اگر چه بیشتر از دو ماه هم می توان به گوساله شیر داد، اما چنانچه گوساله با روش صحیح تغذیه شده باشد، دو ماهگی سن خوبی برای از شیر گرفتن است. در طول دوران شیر خواری گوساله از آغوز، شیر، یونجه و غذای آردی استفاده می کنند. مهمترین مسئله در آغاز زندگی گوساله خورانیدن آغوز به گوساله است. به خصوص چون در ساعات اولیه بعد از تولد می تواند مواد موجود در آغوز را جذب کند. شما دامداران عزیز بایستی در همان ساعت اول بعد از تولد، بسته به اندازه و وزن گوساله یک تا دو کیلو آغوز به گوساله بدهید و چهار تا پنج ساعت بعد دوباره همان مقدار آغوز به گوساله بخورانید.

آغوز از نظر داشتن مواد غذایی بسیار با ارزش می باشد و تقریبا 5 برابر شیر پروتئین دارد و به رشد گوساله کمک می کند. همچنین آغوز پر از ویتامین و مواد دیگری است که در رشد و سلامتی اثر زیادی دارند. علاوه بر این آغوز سرشار از موادی است که گوساله را در برابر بیماری ها و مرگ و میر حفظ می کند.

پرورش گاو بومی

تغذیه قبل از بلوغ و جفتگیری

به دام ماده قبل از بلوغ کامل تلیسه گفته می شود. چون تلیسه ها در یک واحد گاوداری تولیدی ندارند و مصرف کننده محض می باشند اغلب مورد توجه دامداران قرار نمی گیرند ولی این مساله اشتباه بزرگی است چون گاو تلیسه در حقیقت گاو شیرده و تولیدی آینده است و جانشین گاوهای پیر و فرسوده گله خواهد شد، لذا تغذیه آن ها بسیار مهم است.

نکته مهم جلوگیری از چاق شدن حیوان قبل از جفتگیری است چرا که با مرتع زایش یا سخت زایی مواجه می شود. در تغذیه تلیسه پس از سه ماهگی به تدریج کنسانتره جانشین غذای قبلی می گردد. در چهار ماهگی روزانه یک کیلوگرم کنسانتره به ازاء هر 100 کیلوگرم وزن حیوان به آن می دهیم که بایستی همراه با مکمل مواد معدنی، فسفر و کلسیم به میزان یک درصد جیره باشد.

تغذیه گاو خشک

معمولا دو ماه مانده به زایمان اقدام به خشکانیدن حیوان می کنند، این عمل بسیار ضروری و دارای مزیت های زیر است:

  • غدد مولد شیر در پستان به اندازه کافی استراحت می کند.
  • گاو آبستن از مواد غذایی مصرفی به جای تولید شیر در رشد و نمو جنین بهره می برد.
  • گاو آبستن علاوه بر رشد جنین در جبران ذخایر از دست رفته خود نیز موفق خواهد بود.
  • این مدت فرصت خوبی به حیوان می دهد تا در دوره بعدی سر حال و پر تولید و پر انرژی باشد.

اصولا گاو خشک نیاز به دو نوع جیره دارد. جیره نگهداری و جیره آبستنی. در روزهای آخر آبستن باید مقدار کنسانتره را افزایش داد تا هم انرژی زیادتری در موقع زایمان به گاو برسد و هم ضعیف نشود و هم حیوان را برای مصرف جیره کنسانتره زیاد پس از زایمان آماده می سازد.

تغذیه و نگهداری در مرحله شیرآوری

در این مرحله دام به جیره نگهداری، رشد و تولید شیر نیازمند است. به طور کلی در تغذیه حیوان در این مرحله باید به این نکات توجه داشت:

  • آب آشامیدنی تمیز، سالم و گوارا به میزان کافی در اختیار دام قرار گیرد و از دادن آب خیلی سرد به دام های آبستن شیرده خودداری شود.
  • در تهیه جیره بایستی نسبت بین پروتئین و انرژی و مقدار آن ها دقیقا در نظر گرفته شود.
  • یک دوره خشکانیدن شیر از گاو اجباری است و چنانچه این عمل انجام نشود تولید شیر در دوره های بعدی کاهش می یابد حتی اگر جیره کافی به گاو داده شود.

برنامه چهارم

اصول و جنبه های بهداشتی در پرورش گاو

رعایت اصول بهداشت در سلامتی دام از اهمیت ویژه ای برخوردار است و اقدامات بهداشتی به خصوص در گاوهای شیری به دلیل این که مدت زمان طولانی مورد بهره برداری قرار می گیرد، از اهمیت ویژه ای برخوردار است و شامل دو بخش است:

  • بهداشت و نظافت انفرادی دام.
  • نظافت و بهداشت جایگاه دام.

در اثر حفظ بهداشت انفرادی دام، پوست و غده های چربی و منفذهای آن بهتر کار خود را انجام می دهند و پوست درخشنده تر و حیوان سرحال تر به نظر می رسد. این موضوع وقتی که دام در جایگاه باز نگهداری می شود و بارندگی زیاد باشد، خیلی مهم است. آلوده شدن حیوان به کثافات و گرد و غبار موجب خارش و امراض جلدی می گردد، از این رو نظافت روزانه دام ضروریست.

پوست حیوان روزانه بایستی بازدید شود چنان چه انگل های خارجی به پوست چسبیده باشند دیده شده، اقدام بر علیه آن ها صورت گیرد. پس به شما دامداران عزیز توصیه می گردد در مراقبت های انفرادی دام از قبیل نظافت پوست، شستشوی بدن و پستان ها (خصوصا زمان شیردوشی)، مراقبت از حیوان در برابر انگل های خارجی مانند کنه و مراقبت های ویژه مربوط به سم و قطع شاخ کوشا باشید تا دام شما سالم باقی بماند.

پرورش گاو بومی

جایگاه دام و شرایط آن

بیشتر دامداران به جایگاه دام اهمیت زیادی نمی دهند و گاوها را در طویله هایی شبیه دخمه می بندند. این طویله ها مرطوب و کثیف و بدون هوای کافی و متعفن می باشد و واضح است که هیچ گاوی در این شرایط هر چند از نظر تغذیه هم مورد توجه قرار بگیرد نمی تواند تولید مناسبی داشته باشد و پس از گذشت زمان به بیماری های مختلفی دچار می گردد. امروزه دو نوع جایگاه برای پرورش گلو در نظر می گیرند:

  • طویله های بسته (جایگاه بسته).
  • طویله های باز (جایگاه باز) که بیشتر از این جایگاه استفاده می شود. جایگاه بسته از چهار طرف محدود می باشد و دام در آن بسته می شود.

جایگاه باز

عبارت است از جایگاه سقف دار ساده ای که از سه طرف محدود و از یک طرف به محوطه آزاد یا بهاربند منتهی می گردد که جهت گردش و استراحت گاوها در نظر گرفته شود. در قسمت سقف دار، آبخوری و آخور تعبیه شده است. طویله باز طوری طراحی می شود که دام ها از سرما و باد و طوفان در امان باشند و بستر گاوها گرم باشد. کود حاصله در این طویله ها را در فصل سرد جمع آوری نمی کنند. تا بستر دام همیشه گرم بماند منتها باید توجه داشت که با ریختن کاه و خاک اره همیشه آن را خشک نگه داشت. کف این طویله ها را از هر گونه مصالح ساختمانی مانند سیمان و آجر می توان ساخت که کف سیمان متداول و بهتر است. مساحت قسمت بهاربند برای گاو بومی به ازاء هر راس 8 تا 10 متر مربع در نظر گرفته می شود. زمین بهاربند باید دارای شیب 2 درصد باشد.

در مناطق سرد جایگاه را رو به جنوب می سازند تا گرمای بیشتری به دام ها برسد، ولی برعکس در مناطق گرم جایگاه را باید به طرف شمال ساخت تا گرما کمتر دام ها را آزار دهد. آبشخور حیوان اهمیت خاصی دارد. همیشه بایستی در آن آب صاف و زلال وجود داشته باشد. ارتفاع آبشخور مهم است و نباید زیاد کوتاه و یا زیاد بلند باشد چون اگر کوتاه باشد دام با دست و پای کثیف خود وارد آن شود، آب را آلوده می سازد و آب برای دام قابل استفاده نیست. آب آشامیدنی دام نبایستی زیاد سرد یا گرم باشد. آب سرد باعث ایجاد ناراحتی هایی برای دهان، حلق و دستگاه گوارش دام شده، آب گرم نیز مورد پسند گاو نیست و از خوردن آن امتناع می کند.

ضدعفونی، سم پاشی و بهداشت جایگاه

ضدعفونی جایگاه دام از کارهای ضروری هر گاوداری است و به سه طریق انجام می شود:

  • مکانیکی: که شامل جاروب زدن، برس کشیدن و شستشو با آب تحت فشار، میکروب ها در این روش کاملا از بین نمی روند.
  • طبیعی: که شامل اشعه تابشی خورشید، حرارت که با استفاده از اشعه افکن ها و یا ریختن کاه در بستر دام و آتش زدن آن ها که حرارت زیاد تولید شده، میکروب ها را از بین می برد.
  • استفاده از مواد شیمیایی گندزدا: این مواد شامل آب آهک، مواد شیمیایی مثل کات کبود و فرمالین است. آب آهک در کف جایگاه پاشیده شده که هم خاصیت جذب رطوبت دارد و به خشک بودن بستر کمک می کند و هم از مواد ضدعفونی کننده خوب محسوب می شود که اکثر میکروب های محیط را از بین می برد.

قبل از شروع سم پاشی باید کلیه دام ها را از محل خارج کرده، کف محل را از فضولات تخلیه و پاک نمایید. همچنین علوفه سنگ های نمک و سایر مواد غذایی را از آبخورها جمع آوری نموده، از محل سم پاشی دور ساخت. همچنین کسی که سمپاشی را انجام می دهد باید مجهز به ماسک، عینک، دستکش پلاستیکی، چکمه و لباس کار باشد. در هنگام سمپاشی باید اکیدا از خوردن، آشامیدن و همچنین از استعمال دخانیات خودداری گردد، همچنین نباید در مسیر جریان باد قرار گرفت. پس از خاتمه کار باید سر و صورت خود را با آب و صابون به خوبی شست.

برای جلوگیری از خطر مسمومیت در دام ها باید تا موقعی که اصطبل و محل سمپاشی کاملا خشک نشده است از ورود آن ها جلوگیری کرد. در صورت امکان بهتر است تا 24 ساعت پس از سمپاشی از ورود دام ها به محل سمپاشی پرهیز نمود.

واکسیناسیون

واکسن ماده ای است که از یک یا چند میکروب و یا ویروس کشته و یا ضعیف شده بیماری تهیه می شود که در انسان و حیوان به منظور ایجاد ایمنی بر ضد آن بیماری استفاده می شود. به طور کلی در دام ها این عمل قبل از تولد دام انجام می گردد تا از طریق خون مادر، جنین نیز تقویت شده و پس از تولد مصونیت بیشتری در برابر بیماری ها داشته باشد. به گوساله پس از تولد تا موقعی که شیر آغوز مصرف می کند تا مدت ها پس از پایان مصرف آغوز نباید واکسن زد، چون بی اثر است. معمولا شش ماه یکبار واکسیناسیون بر علیه بیماری های معمول و شایع منطقه لازم است. مثلا واکسن بر علیه شاربن در بهار و واکسن ضد آنترو توکسی را برای گوسفند قبل از رفتن به مرتع و یا تغییر رژیم غذایی انجام می دهند.

از جمله واکسن هایی که به گاو تزریق می شود، واکسن بروسلوز گاوی است که در سن 6-3 ماهگی زیر جلد تزریق می شود. واکسن شاربن یکبار در سال در پاییز یا بهار در ناحیه پشت کتف (شانه دام) به صورت زیر جلدی تزریق می شود.

پرورش گاو بومی


برنامه پنجم

مبارزه با انگل های خارجی و داخلی دام

تنها راه مبارزه با انگل های خارجی نظیر کنه ها - کک ها - ساس، رعایت بهداشت فردی دام از قبیل استفاده از حمام ضد کنه و سم پاشی می باشد. حمام ضد کنه حوضچه ای است به ظرفیت یک دام بزرگ حاوی مخلوط آب و محلول سمی ضد کنه که دام را در آن غوطه ور ساخته و پس از 3-2 دقیقه خارج می نمایند. باید مواظب بود تا دام از آب این حوضچه نیاشامد. مبارزه با انگل های داخلی دام مشکل تر است و نیاز به مراقبت بیشتر دارد. از جمله انگل های داخلی مشهور، کرم کپلک، پیرو پلاسموز یا زردی و تیلریوز است.

انگل کرم کپلک

از انگل های مهم کبد (جگر) گاو، گوسفند و بز است که بایستی به طور جدی با آن مبارزه شود. برای مبارزه با این انگل باید با سمپاشی جایگاه دام و رعایت نکات بهداشتی آن را از پای درآورد. درمان با کپسول تترازی صورت می گیرد. این کپسول را هنگام صبح (ناشتا قبل از اینکه دام غذایی مصرف کند) باید به دام مریض خوراند و پس از آن مقدار کافی آب و علوفه محتوی مواد قندی و کلسیم به حیوان داده شود. اگر وسیله خوراندن کپسول در اختیار نبود می توان به کمک یک نفر سر حیوان را بالا نگه داشت، دهان را باز نمود و پس از خارج ساختن زبان، کپسول را در انتهای زبان حیوان قرار داد و زبان دام را یک مرتبه آزاد ساخت. نکته مهم این است مطمئن شوید کپسول را حیوان بلع نموده است و وارد ریه و نای نشده باشد.

انگل تیلریوز

این انگل توسط کنه از دام بیمار به سالم منتقل می شود، راه انتقال نیش زدن دام سالم توسط کنه می باشد. برای جلوگیری از انتشار این انگل به گله خود، اصطبل را مرتب سمپاشی کنید، زیرا که تخم این انگل در سوراخ های موجود در دیوار آخور و سایر بخش های اصطبل توسط کنه پنهان می شود، بنابراین سم پاشی اصطبل ضروریست. برای درمان این بیماری از مواد آبکی، آرد آب، شربت قند، وارد کردن پارافین در مقعد گاو، خورانیدن شیر و تزریق خون به فواصل یک هفته به مقدار 5-2 لیتر توسط دکتر دامپزشک استفاده می شود.

انگل پیروپلاسموز

این انگل در دام بیماری زردی ایجاد می کند و مانند مورد قبل توسط کنه از دام مریض به دام سالم منتقل می شود. جهت مبارزه با این انگل سم پاشی و حمام دام ها به فاصله 10-7 روز در تابستان بهترین راه پیشگیری است.

تولید مثل گاو

به طور کلی هدف از پرورش گاو کسب سود و بهره وری از تولیدات آن است. هر گاودار سعی می کند که با استفاده از روش های مناسب، بیشترین سود را نصیب خود سازد. در گاوهای شیری بهره مندی از شیر تولیدی چندان قابل توجه نبوده و درآمد حاصله از تولید شیر و فروش کود حیوان تقریبا با هزینه های صرف شده برای غذا و دیگر هزینه ها برابری می کند، بنابراین عمده ترین سود یک گاودار در تولید یک گوساله است و لذا مساله تولید مثل از اهمیت ویژه ای در گاوداری ها برخوردار است. هر گاو ماده سالم در سال می تواند یک گوساله به دنیا آورد. سن گاو برای آبستن شدن حدود 1.5 سال یا 18 ماهگی بایستی پس از اولین زایش ضمن تغذیه مناسب و بهداشت کافی در مراقبت از دام، حدودا دو ماه به حیوان استراحت داد تا رحم و سایر بخش های دخیل در امر تولید مثل و زایمان به حالت عادی و اولیه خود بازگردند و حیوان ذخایر از دست رفته بدن خود را جبران نماید و پس از رسیدن به وضعیت مطلوب دوباره آبستن شود.

تشخیص فحلی

برای شناسایی گاوهای فحل در گله لازم است طبق یک برنامه گاوها را زیر نظر داشته باشیم. (منظور از گاو فحل، گاوی است که آماده جفتگیری با گاو نر است.) از نظر علمی گاو هر 21 روز یکبار فحل می شود و گاهی اوقات این زمان کمتر یا بیشتر می شود. به هنگام فحلی تغییراتی در دام ها ایجاد می شود و از جمله گاه به دفعات نعره می کشد و حیوان بی قرار بوده و روی دیگر گاوها می پرد. بهترین نشانه فحلی آن است که گاو می ایستد و اجازه پرش به بقیه گاو ها می دهد.

توجه کنید مدت زمانی که گاو ماده فحل است و اجازه پرش می دهد به عبارت دیگر تمایل به جفتگیری دارد بین 10 تا 30 ساعت و به طور متوسط 18 ساعت است و هر چه از این مدت بگذرد تمایل گاو ماده به جفتگیری کم می شود.

تلقیح مصنوعی و اهمیت آن

تلقیح مصنوعی یک تکنیک پیشرفته در امر تولید مثل محسوب می شود که طی آن از حیوان نر منی یا اسپرم گیری شده، با استفاده از یک سری ابزار آن را در دستگاه تناسلی حیوان ماده فحل (مهبل) قرار می دهند. البته در این عمل حتما بایستی حیوان فحل باشد وگرنه این عمل امکان پذیر نیست.

لازم به یادآوری است که بخش اعظم اسپرم های استفاده شده در تلقیح مصنوعی از نژادهای اصلی تهیه می گردد. تلقیح مصنوعی دارای فواید زیر است:

  • با عمل تلقیح مصنوعی از یک گاو نر اصیل ممتاز تعداد بسیار زیادی گاو آبستن می شوند، در صورتی که از جفت گیری طبیعی از یک راس گاو نر اصیل تنها یک گاو ماده را می توان آبستن ساخت.
  • زیان های نگهداری گاو نر ضعیف و بی نطفه برای دامداران از این طریق برطرف می شود (نیاز به نگهداری گاو نر نیست.)
  • خطر انتشار بیماری های واگیردار در تلقیح مصنوعی بسیار کم می شود.
  • از طریق تلقیح مصنوعی می توان به بهترین اسپرم دست پیدا کرد، در حالی که امکان پیدا کردن یک گاو نر اصیل ممتاز برای دامدار خیلی کم است.
  • هزینه نگهداری گاو نر برای دامدار سنگین است. این روش به دامدار کمک شایانی می کند تا مجبور نباشد گاو نر در دامداری خود داشته باشد.
  • در نهایت این که می توانیم با تلقیح گاوهای بومی خود با استفاده از اسپرم های گاوهای پر تولید و اصیل گاوهایی پر تولید داشته باشیم.

برنامه ششم

اقدامات و مراقبت های قبل، حین و بعد از زایمان

قبل از زایمان مهمترین مساله تغذیه حیوان و خشک کردن به موقع دام می باشد. اگر تغذیه و خشک کردن گاو (نوشیدن شیر گاو از دو ماه قبل از زایمان) به موقع صورت نگیرد گوساله ای که به دنیا می آید ضعیف و نسبت به بیماری ها حساس خواهد بود و در آینده نیز گاو تولید مطلوبی نخواهد داشت. علاوه بر این تولید شیر خود حیوان نیز در دوره بعدی کاهش یافته، حیوان به امراض و بیماری های مختلفی دچار می گردد، بنابراین یکی از اقدامات مهم قبل از زایمان خشک کردن گاو است. اقدام مهم دیگر شامل جدا کردن گاوهای آبستن مخصوصا در ماه های آخر آبستنی از بقیه گله است تا جنین از هر گونه ضربه و فشارهای احتمالی از جانب گاوهای دیگر در امان باشد.

با ظهور علایم زایمان مثل بزرگ شدن شکم، بزرگ شدن و متورم شدن پستان و بی قراری و ناراحتی حیوان می توان فهمید که حیوان 3-2 روز آینده زایمان خواهد کرد. در این صورت گاو را از گله جدا نموده، در یک جایگاه تمیز که از بستر مناسب (معمولا کاه خشک) پوشیده شده استقرار دهید و جایگاه را ضدعفونی کنید. در حین زایمان هنگامی که نیمه اول بدن گوساله خارج شد گوساله را به طرف پایین خم کنید تا خروج بقیه بدن راحت تر صورت گیرد. اگر نیاز به کمک بود خیلی آهسته گوساله را هم زمان با این که دام زور می زند به طرف پایین بکشید و در صورت برخورد با سخت زایی سریعا به دامپزشک مراجعه کنید.

پرورش گاو بومی

مراقبت های بعد از زایمان

  • اگر تنفس گوساله پس از زایمان شروع نشد ابتدا یک سطل آب سرد روی سر و سینه حیوان بریزید و در صورتی که این عمل بی نتیجه باشد بایستی به گوساله تنفس مصنوعی داد.
  • گوساله را پس از این که پیش مادر بردید و لیس زدن و خشک شدن گوساله پایان یافت آن را به گوساله دانی انتقال دهید.
  • چون پس از زایمان احتمال بروز بیماری تب شیر زیاد است توجه شود تمامی شیر حیوان دوشیده نشود. (بیماری تب شیر بیماری است که بر اثر کمبود کلسیم در بدن گاو بروز می کند).
  • توصیه می شود در روزهای اول پس از زایمان از دادن غذاهای سنگین دیر هضم خودداری شود و بیشتر غذاهایی نظیر آرد سبوس با آب گرم به صورت مخلوط به حیوان داده می شود.

مسایل مربوط به آبستنی و دوره خشکی

  • حتی الامکان گاوهای آبستن را از گله جدا نگهداری کنیم تا هم از آزار دام های دیگر در امان باشند و هم دسترسی به آن ها از نظر مسائل مختلف نظیر تشخیص وضعیت آبستنی و معاینات دیگر راحت تر و آسان تر باشد.
  • اگر گاو آبستن به ماه هفتم آبستنی رسیده باشد باید به فکر خشک کردن آن بود و بهتر است به تدریج شیردوشی را کاهش دهیم تا این که در ابتدای ماه هشتم پستان گاو کاملا خشک شده باشد.
  • اگر با فاصله سه الی چهار روز پس از خشک کردن دام پستان نرم و کوچک نشد حتما به دامپزشک مراجعه کنید چون ممکن است پستان دچار عفونت شده باشد.
  • پس از خشک کردن گاو به مدت یک هفته مرتبا سر پستانک ها را در محلول ضدعفونی کننده بشویید، زیرا هفته اول پس از خشک کردن، پستان گاو به عفونت ها و بیماری ورم پستان حساس است.
  • در تمام مدت خشکی گاو تغذیه باید مورد توجه و دقت بیشتری قرار گیرد تا گوساله آینده سالم و پر تولید باشد.

برنامه هفتم

دو رگ گیری و اهمیت و ارزش اقتصادی آن

دو رگ گیری یعنی جفت گیری گاو نر اصیل یا پر تولید با گاوهای ماده بومی. در دو رگ گیری گاو اصیل صفات خوب خود را به گوساله آینده منتقل می کند و گوساله ای که از مادر (گاو ماده از نژاد بومی) متولد می شود از خود مادر تولید بیشتری دارد و در خیلی صفات دیگر ممکن است به مادر برتری داشته باشد. همان طوری که متوجه شدید، دو رگ گیری یک عمل مفید و صد در صد اقتصادی در جهت بهبود نژادهای بومی است لذا توصیه می شود که دامداران برای داشتن گاوهای پر تولید و تولید مثل و زیاد کردن گاوهای خود حتما از عمل دو رگ گیری استفاده نمایند.

اختلالات و بیماری های مربوط به تولید مثل گاو

  • سقط جنین: خروج جنین مرده از رحم گاو است، سقط جنین یک مساله پیش بینی نشده است و اغلب بدون مقدمه، دامدار ممکن است در کف آغل جنین سقط شده را که از دو ماه بزرگ تر است پیدا کند. سقط جنین دلایل مختلفی از جمله وجود بیماری تب مالت در گاو، مسمومیت ناشی از خوردن علوفه و خوراکی های سمی، دادن داروی ضد انگل به مقدار زیاد و غیره دارد.
  • جفت ماندگی: وقتی گاو نیروی کافی برای راندن جفت بعد از تولد گوساله را ندارد جفت ماندگی به وجود می آید. اصولا جفت و سایر متعلقات آن 8-3 ساعت پس از زایمان بایستی از رحم خارج شود. علل جفت ماندگی می تواند تغذیه بد، عفونت رحم، زایش زودرس و غیره باشد. برای رفع جفت ماندگی بایستی سریعا به دامپزشک مراجعه نمود.
  • عفونت رحم: معمولا پس از سخت زایی و جفت ماندگی این عارضه پیش می آید که هم برای سلامتی دام و هم تولید مثل آینده اش بسیار خطرناک است و سریعا باید اقدام به درمان آن نمود و حتی المقدور بایستی هر چه سریع تر جفت و زوائد باقی مانده را خارج ساخت.

شیردوشی

شیردوشی یکی از مسائل مهم در هر واحد گاوداری است. اگر شیردوشی بهداشتی نباشد و به طرز صحیح صورت نگیرد، نه تنها مقدار مورد انتظار تولید شیر از هر گاو حاصل نخواهد شد بلکه موجب بروز عوارض ناگوار و بیماری های عفونی پستان نیز می گردد که ورم پستان یکی از آن هاست.

پرورش گاو بومی


برنامه هشتم

اختلالات مربوط به پستان گاو

  • ورم پستان: در این بیماری پستان متورم، دردناک و مجروح شده، در شیر حیوان خون و چرک دیده می شود. شیر این پستان ها در اثر جوشیدن لخته شده و در مجموع تولیدات کاهش می یابد. ورم پستان ناشی از عدم دوشش صحیح، رعایت نکردن نظافت و بهداشت جایگاه، تغذیه بد و دیگر عوامل است.
  • درمان بیماری: در مورد بیماری خفیف ورم پستان استفاده از واکسن کافی است ولی وقتی شدت یافت بایستی از پمادهای آنتی بیوتیک استفاده نمود. برای درمان با این پمادها، ابتدا پستان را کاملا از شیر تخلیه و سپس بسته به شدت بیماری در هر بخش از پستان مقداری از پماد مصرف می کنیم. این کار را سه روز تکرار می کنیم.
  • قمره پستان: این عارضه در برخی از گاوهای آبستن شیرده به وجود می آید و پستان های گاو بیش از حد باد و آماس می کند، این بیماری بسیار به بیماری ورم پستان شباهت دارد. در این عارضه دوشش مکرر و مالیدن پماد روی سطح پستان و ماساژ و مالش پستان با آب نیمه گرم یا ولرم موجب کاهش باد کردگی و تورم شده، گاو به تدریج بهبود می یابد. تنها خطر این عارضه تماس پستان با زمین و مجروح شدن است که بایستی مراقب آن ها بود.
  • خون در شیر: گاهی از پستان گاو، به خصوص گاوهای اصیل و پستان های قمره در اولین روزهای شیردوشی مقداری خون ترشح می شود که گاهی بر اثر ضربات وارده به پستان می باشد و خود به خود بهبود می یابد و اگر برطرف نشد با بستن باند یا پارچه محتوی تکه های یخ روی پستان و کم کردن خوراک خشک گاو این مشکل دفع می گردد.

علایم کلی گاو سالم و بیمار

از روی وضعیت عمومی دام می توان تا حدود زیادی به سلامتی حیوان پی برد، گاو شیری سالم دارای یک هیکل استخوانی است و رشد عضلات بدن چندان زیاد نیست ولی در عین حال حیوان شاداب و سرحال به نظر می رسد، حالت آرامش و اعتدال به خصوصی دارد، پوست حیوان نرم و قابل انعطاف و چشم صاف و درخشان می باشد. پوزه دام مرطوب و خنک است و پوست پستان نرم و قابل انعطاف است ولی گاو بیمار اشتهای خوبی نداشته، ترشح بزاق به قدر کافی ندارد، رنگ ادرار حیوان تیره و دودی رنگ است، مدفوع یا خیلی آبکی و یا خیلی خشک است، پوست حیوان مریض مرطوب و چسبناک است و اصلا درخشش لازم را ندارد. ضمنا موهای آن یخ شده است و وقتی که پوست را می کشیم دیر به حال اول بر می گردد در حالی که پوست سالم را وقتی می کشیم سریعا به حالت اول خود بر می گردد.


برنامه نهم

بیماری های رایج و مهم در گاو

بیماری تب مالت یا بروسلوز

یکی از خطرناک ترین بیماری های دام بوده که متاسفانه بین انسان و دام مشترک است و در انسان به تب مالت معروف است. این بیماری در دام موجب عقیم شدن در جنس نر و نازایی و سقط جنین در جنس ماده می گردد. راه انتشار آن از طریق غذا و آب آلوده به میکروب، جفتگیری، شیر و ... می باشد. مشهورترین علامت بیماری سقط جنین در دام است. در صورتی که دامی به این عارضه مبتلا شود بایستی آن را از گله جدا کنیم و در جای مجزا نگهداری کنیم و اگر حیوان با ارزشی از نظر تولید نبود آن را روانه کشتارگاه کنیم.

از نظر پیشگیری بهترین کار واکسیناسیون است که در سن 6-3 ماهگی حیوان انجام می شود و یکبار برای کل عمر کافی است.

طاعون گاوی

یک بیماری ویروسی و فوق العاده کشنده و خطرناک است که از طریق تماس مستقیم دام های مریض با دام های سالم، مواد غذایی آلوده و فضولات منتقل می شود.

  • علایم بیماری: ترشح زیاد اشک، موها حالت سیخ شدن به خود گرفته و نرمی و لطافت خود را به طور کامل از دست می دهد. تورم و باد کردن بینی و دهان و اسهال شدید همراه با خون است.
  • کنترل بیماری: اگر بیماری بومی باشد واکسیناسیون انجام می گیرد و به هر گاو یک سی سی واکسن برای یک سال تزریق می شود. رعایت اصول بهداشت، ضد عفونی کامل اصطبل های آلوده، جداسازی سریع دام های مبتلا از بقیه گله از دیگر راه های کنترل این بیماری است.
  • درمان: این بیماری درمان خاصی ندارد ولی در مراحل ابتدایی با تزریق سرم ضد طاعون گاوی بیماری را می توان کنترل و محدود کرد.

بیماری لنگش پا

این بیماری در گاو و گوسفند بیشتر مشاهده می شود و موجب فساد بافت های داخلی سم می گردد.

  • علایم: گرم شدن سم، تورم سم، درد شدید و لنگش لاغری و کاهش تولیدات و در حالت پیشرفته استخوان های سم نیز فاسد می شود.
  • کنترل و پیشگیری: در فصل پاییز و زمستان و اوایل بهار که هوا مرطوب است و این بیماری بیشتر مشاهده می شود، حیوانات را باید در جای خشک نگهداری کرد. استعمال حمام های ضد عفونی با محلول سولفات مس (5 درصد)، مراقبت های ویژه از سم نظیر تراش دادن به موقع آن، از راه های کنترل و پیشگیری است.
  • درمان: باید سم و اطراف آن را دقیقا شسته و ضد عفونی کرد و اگر چرک دارد یا جسم خارجی در آن است به آهستگی خارج شود و سپس با پمادهای آنتی بیوتیک آن را پانسمان کرد. پانسمان باید به شکلی باشد که با راه رفتن دام باز نشود. در ضمن بایستی جایگاه و اصطبل و بهاربند را ضد عفونی کرد. همچنین خشک نگهداشتن اصطبل و محوطه استراحت دام بسیار ضروری است.

روش دارو دادن به گاو

در مواقعی که دارو باید از راه دهان وارد معده شود بهتر است دارو مخلوط با خوراک و یا آب آشامیدنی حیوان باشد چون برخی دام ها به دلیل بدمزه یا تلخ بودن بعضی از داروها از خوردن آن امتناع می کنند، تنها راه رساندن دارو به معده دام در این گونه موارد استفاده از سوند معدی (لوله مخصوصی است که با گذاشتن آن در دهان دام، دارو به دام داده می شود) استفاده از بطری های گردن بلند که به وسیله آن از گوشه دهان دارو را به حلق ریخته و حیوان نمی توان آن را پس بزند نیز قابل توجه است. در هر صورت نکته مهم این است که دارو وارد ریه نشود چون به فاصله کمی دام را از پای در می آورد.

تبلیغات
برچسب ها
منابع
نویسنده
فرهنگ نصیری
فرهنگ نصیری

فرهنگ در رشته‌ی مهندسی کامپیوتر تحصیل کرده و در تیم تولید محتوا فعالیت می کند. زمان آزادش را صرف یادگیری مطالب آموزشی در زمینه استراتژی محتوا و بازاریابی آنلاین می کند.
مجموع پست ها: 281 مجموع سوالات: 0 مجموع پاسخ ها: 1
مطالب مرتبط
تبلیغات
سایر آموزش های دام
پرسش و پاسخ
۰ پاسخ
۰ امتیاز
برد جاروبرقی سامسونگ
آشنایی با بُرد های الکترونیکی کنترل سرعت موتور جاروبرقی و اجزای آن
۰ پاسخ
۰ امتیاز
۰ پاسخ
۰ امتیاز
آیا دستگاه سرخ کن ارزش تعمیر دارد؟
آموزش بازکردن و تعمیر دستگاه سرخ کن
سوالتان را بپرسید
تبلیغات
محصولات آموزشی