پنل کاربر سبد خرید
ورود / عضویت



ورود
عضویت
بازیابی رمز
ورود / عضویت
۰
معرفی ساز دایره (قاوال)
تبلیغات
معرفی ساز دایره (قاوال)
قاوال یکی از چهار پوست صدای مهم و متداول در موسیقی آذربایجان شرقی است و می توان گفت در میان چهار پوست صدای قاوال، ناقارا، قوشاناقارا و دهل، قاوال به اعتبار حضور در دو نوع اصلی موسیقی آذربایجان شرقی، یعنی موسیقی عاشیقی و مُقامات، چشمگیرتر و تا حدودی مهم تر است.

سازهای دایره - نواحی مختلف ایران

پس از دف سایر پوست صداهای یک طرفه (یک یک طرف باز) با بدنه قاب مانند که به نام دایره شناخته می شوند، در نواحی مختلف ایران گسترده اند و با تغییرات یا تحریفاتی در لفظ یا با نام های خاص، به صورت های زیر شناخته می شوند:

  • دَپ، دِزیره - شمال خراسان.
  • دَیرَه، دَورَه - خراسان (نیشابور).
  • داریه - خراسان (کاشمر)، چهارمحال و بختیاری (شهرکرد).
  • دَریِه، دِیرِه - خراسان (بیرجند).
  • سَمّا، دف - هرمزگان و برخی مناطق بلوچستان.
  • دیاره - گیلان و تالش.
  • دُیَه، دَپ، دف - گیلان (تالش).
  • دَس دائره - مازندران و گلستان (کتول).
  • دِیرِه - بوشهر.
  • دارَه - خوزستان (دزفول).
  • اَرَبونه - یزد.
  • قاوال - آذربایجان شرقی.

نوازندگان این پوست صدا در برخی نواحی، نوازندگان حرفه ای و در نواحی دیگر مردم عادی هستند. به خاطر تنوع زیاد سازهای گروه دایره، آن ها را می توان به سه دسته کلی تقسیم کرد:

  • دایره هایی که ویژگی ظاهری خاصی دارند.
  • دایره هایی که تکنیک های اجرایی خاصی دارند.
  • دایره هایی که نه ویژگی ظاهری خاص و نه تکنیک های اجرایی خاصی دارند.

در دسته اول، دایره بیرجند، اَرَبونه یزد و برخی نمونه های دایره در شوشتر و نیشابور، و در دسته دوم، دایره (قاوال) آذربایجان شرقی و دایره هایی از خراسان (تربت جام و سبزوار) و سیستان قرار می گیرند. در این مطلب قاوال (از دسته دوم) را بررسی خواهیم کرد.

قاوال (دایره) آذربایجان شرقی

ساختمان قاوال جدید، جز در چند مورد زیر، تفاوت بارزی با پوست صداهای هم خوانواده اش در نواحی دیگر ایران ندارد:

  • در مقایسه با بسیاری از سازهای هم خانواده اش کوچکتر است.
  • قاب یا بدنه آن ضخیم تر از قاب سازهای هم خانواده در نواحی دیگر است.
  • بسیاری از قاوال ها قاب یا بدنه یکپارچه ندارند و از کنار هم قرار گرفتن قطعه ای متعدد چوب ساخته شده اند.
  • پوست صدایی چالاک است و تکنیک های اجرایی آن در مقایسه با سازهای هم خانواده از همه مشکل تر و پیچیده تر است.

ویژگی های ظاهری و ساختاری قاوال

در قاوال های قدیم، قاب یا بدنه مانند بسیاری از نمونه های دیگر دایره غربالی بوه و از گرد کردن یک تخته یا تسمه چوبی نه چندان ضخیم ساخته می شده است. در قاوال های جدید، نزدیک به دو دهه است که تغییرات، ساختن قاب از تکه های متعدد چوب است.

این تکه های چوب معمولا در دو، سه یا چهار ردیف به موازات هم قرار می گیرند و هر ردیف ممکن است متشکل از شش تا دوازده تکه باشد. امروزه قاوال هایی با 48، 60، 72 و گاه 220 قطعه چوب ساخته می شوند که البته تعداد قطعه های چوب تاثیری در کیفیت صداهای قاوال ندارند. بر یک طرف قاب قاوال پوست می کشند و در اطراف لبه داخلی قاب نیز حلقه های منفرد یا مضاعف فلزی در فواصل معین آویزان می کنند.

معرفی ساز دایره (قاوال)

تکنیک های اجرایی قاوال

قاوال در مقایسه با سایر سازهای هم خانواده اش در نواحی ایران تکنیک های اجرایی متنوع و پیچیده تری دارد. پِلنگ، اشاره، انواع ریز، استفاده از هر سه منطقه مرکزی، میانه و کناره از مهم ترین تکنیک های اجرایی دست راست هستند و استفاده از منطقه میانی و کناره، انواع ریز با همراهی دست راست، اشاره و ... از عمده ترین تکنیک های دست چپ به شمار می روند.

معرفی ساز دایره (قاوال)

موارد و نوع استفاده قاوال

این پوست صدا در آذربایجان شرقی موارد استفاده مختلفی دارد که مهم ترین آن ها به شرح زیر است:

موسیقی عاشیقی:

موسیقی عاشیقی آذربایجان شرقی یکی از بخش های مهم رپرتوار موسیقی این ناحیه است که توسط عاشیق (نوازنده ساز عاشیقی و خواننده)، بالابان و قاوال اجرا می شود.

نظام مُقامات:

مقامات نیز بخش مهمی از رپرتوار موسیقی آذربایجان شرقی است که در شکل اصیل خود توسط گروهی متشکل از تار آذربایجانی، کمانچه و خواننده که معمولا نوازنده قاوال نیز هست اجرا می شود. قاوال در این نوع موسیقی بیشتر در بخش های ریتمیک موسیقی، مانند پیش درآمد، رنگ، تصنیف و برخی قطعات ساخته شده حضور دارد. مجالس عروسی و شادمانی، محافل اُنس، ارکستر سازهای ملی آذربایجان، ارکسترهای مختلف و گروه های کوچک سازی آذربایجان مهم ترین موقعیت های اجرایی قاوال در موسیقی آذربایجان است.

جنس و مواد به کار رفته در ساختمان قاوال

قاوال های قدیم:

  • بدنه: چوب درخت مو یا تاک، قلمه (تبریزی).
  • پوست: پوست های بزغاله، بز نر، ماهی، آهو.

قاوال های جدید:

  • بدنه: چوب های گردو، توت، بلوط، زبان گنجشک، افرا.
  • پوست: پوست بزغاله، بز نز و نیز پلاستیک مات یا شفاف (در برخی قاوال های جدید).
  • حلقه ها: آهن آبکاری شده.
تبلیغات
برچسب ها
منابع
نویسنده
مروارید اخوان
مروارید اخوان عضو تیم استپ هلپ

دانشجوی رشته نرم افزار در مقطع لیسانس هستم.در بخش ترجمه فعالیت می کنم.
مجموع پست ها: 75 مجموع سوالات: 0 مجموع پاسخ ها: 0
مطالب مرتبط
تبلیغات
سایر آموزش های دایره

پرسش و پاسخ
۰ پاسخ
۰ امتیاز
برد جاروبرقی سامسونگ
آشنایی با بُرد های الکترونیکی کنترل سرعت موتور جاروبرقی و اجزای آن
۰ پاسخ
۰ امتیاز
۰ پاسخ
۰ امتیاز
آیا دستگاه سرخ کن ارزش تعمیر دارد؟
آموزش بازکردن و تعمیر دستگاه سرخ کن
سوالتان را بپرسید
تبلیغات
محصولات آموزشی