پنل کاربر سبد خرید
ورود / عضویت



ورود
عضویت
بازیابی رمز
ورود / عضویت
۰
چگونه از ریزش گل و میوه در مرکبات جلوگیری کنیم؟
تبلیغات
چگونه از ریزش گل و میوه در مرکبات جلوگیری کنیم؟
درختان مرکبات به طور طبیعی گلدهی سنگینی داشته و در اغلب سال ها تعداد بسیار زیادی گل تولید می کنند. بدیهی است که چون درخت توانایی تامین مواد غذایی کافی برای تبدیل تمام این گل ها به میوه قابل عرضه به بازار را ندارد، هر ساله حجم زیادی از گل ها و همچنین میوه های تازه تشکیل شده از درخت جدا شده و می ریزند. به عنوان مثال در پرتقال تامسون ناول، به طور متوسط از هر دو هزار گل فقط یکی به میوه قابل برداشت تبدیل می شود.

گلدهی و ریزش میوه مرکبات

درختان مرکبات به طور طبیعی گلدهی سنگینی داشته و در اغلب سال ها تعداد بسیار زیادی گل تولید می کنند. بدیهی است که چون درخت توانایی تامین مواد غذایی کافی برای تبدیل تمام این گل ها به میوه قابل عرضه به بازار را ندارد، هر ساله حجم زیادی از گل ها و همچنین میوه های تازه تشکیل شده از درخت جدا شده و می ریزند. به عنوان مثال در پرتقال تامسون ناول، به طور متوسط از هر دو هزار گل فقط یکی به میوه قابل برداشت تبدیل می شود.

چگونه از ریزش گل و میوه در مرکبات جلوگیری کنیم؟

اگر این ریزش ها به موقع و در حد طبیعی باشد، باردهی درخت مطلوب بوده، سلامت درختان تضمین می شود و درآمد اقتصادی خوبی نیز عاید باغدار خواهد شد. اما گاهی شدت ریزش بیش از حد معمول شده و موجبات نگرانی باغداران را فراهم می آورد. به هر حال امروزه ریزش بیش از حد گل و میوه به صورت یک مشکل جدی در باغداری مرکبات کشور مطرح است. چنین وضعیتی می تواند ضمن کاهش قابل توجه عملکرد درختان و بازدهی اقتصادی باغ، سبب شروع پدیده سال آوری نیز بشود. در اینجا سعی شده است تا اطلاعات اولیه ای در زمینه انواع ریزش های طبیعی و غیر طبیعی و راهکارهای لازم برای کاهش خسارت های حاصل از آن در اختیار تولید کنندگان محترم مرکبات قرار گیرد.

تعریف ریزش درختان مرکبات

جدا شدن خود به خودی اندام های مختلفی مانند برگ، گل و میوه از درخت را ریزش می گویند. اهمیت این پدیده در مورد گل و میوه بسیار بیشتر از برگ است. درختان بالغ مرکبات هر ساله قادر به تولید بیش از 200 هزار گل هستند. بدیهی است که بنیه درخت جوابگوی تبدیل تمام این گل ها به میوه قابل برداشت نیست. به همین دلیل هر ساله بخش اعظم این گل ها ریزش کرده و فقط حدود کمتر از یک تا دو درصد گل ها به میوه تبدیل می شوند. شدت ریزش گل و میوه بر حسب عوامل مختلف از جمله رقم کشت شده، شرایط آب و هوایی و وضعیت تغذیه ای درخت می تواند متفاوت باشد. به همین دلیل ریزش یک رقم مرکبات بر حسب سال و شرایط مدیریت باغ متفاوت باشد.

ریزش گل و میوه در مرکبات را می توان به سه دوره مستقل (ریزش گل، میوه چه و قبل از برداشت) تقسیم کرد که هر کدام در قسمت بعد توضیح داده می شوند. البته این دوره ها کاملا جدا از هم نیستند زیرا ممکن است در طول دوره ای که درخت هنوز گل دارد، ریزش میوه شروع شده و با ریزش گل همراه باشد. به هر حال ریزش های گل و میوه چه پدیده هایی طبیعی بوده و برای داشتن میوه های درشت و بازار پسند لازم بوده ولیکن از ریزش های غیر طبیعی و یا دیر هنگام که به ریزش قبل از برداشت معروف است باید جلوگیری کرد. بدیهی است که چنین ریزش هایی اغلب حاصل بروز تنش های مختلف محیطی از جمله کم آبی، ماندابی شدن خاک، وزش باد های گرم و خشک در دوره گل دهی یا تشکیل میوه، کمبود عناصری مانند ازت، پتاسیم، بُر، مس و یا بروز آفات و امراض هستند.

چگونه از ریزش گل و میوه در مرکبات جلوگیری کنیم؟

از آنجایی که اغلب تفاوت ملاحظه ای در شدت ریزش گل و میوه بین دو نوع گل آذین برگ دار و بی برگ دیده می شود لازم است توضیح مختصری در این مورد داده شود. واقعیت این است که در گل آذین های برگ دار به دلیل تاثیر مواد غذایی تولیدی توسط برگ های همراه گل آذین، شدت رقابت بین گل ها و میوه ها برای جذب این مواد کمتر از گل آذین های بی برگ بوده لذا ریزش گل و میوه چه کمتر دیده می شود. از طرف دیگر میوه های حاصل از گل آذین های برگ دار اغلب درشت تر نیز هستند. لازم به ذکر است که برگ دار بودن یا نبودن گل آذین تا حدود زیادی وابسته به شرایط دمایی زمستان قبل از شکوفایی گل هاست. به عبارت دیگر، در سال هایی که زمستان طولانی و سرد باشد، گل های بیشتری به صورت گل آذین های بی برگ و اگر زمستان نسبتا گرم باشد، گل آذین های برگ دار بیشتری تولید می شود.

نکته پایانی در این قسمت این است که هر چه تاریخ شکوفایی گل ها زودتر باشد، شدت ریزش گل ها بیشتر خواهد شد. این تاریخ تا حدود زیادی تابع دمای زمستان قبل از گل دهی است. در حقیقت اگر در طول زمستان قبل از شکوفایی گل ها، سرمای کافی به درخت نرسیده باشد، گل ها دیرتر شکفته خواهند شد. درصد تشکیل میوه برای گل هایی که زودتر از سایرین شکوفا می شوند خیلی کمتر از آن هایی است که دیرتر شکوفا شوند.

دوره های ریزش در مرکبات

اولین ریزش گل ها در مرکبات مربوط به پیش از شکوفایی جوانه گل است ولی شدت این ریزش مربوط به سه الی چهار هفته بعد از آغاز ظهور گل ها است. در این دوره، معمولا گل های ناقص، ضعیف یا گرده افشانی نشده از درخت جدا می شوند. به هر حال، ریزش گل، معمولا بخش قابل توجهی از گل های درخت مرکبات را شامل می شود. نباید از فراوانی گل های ریخته شده در پای درختان نگران بود.

پس از گل ها نوبت به ریزش میوه چه ها است که بخشی از آن با دوران ریزش گل تداخل دارد و میوه چه هایی را شامل می شود که تلقیح آن ها به خوبی انجام نشده است. اندازه این میوه ها تقریبا در حد نخود یا کوچکتر از آن است. از آنجایی که جنین این میوه ها ناقص و مقدار هورمون های داخلی آن ها کمتر از حد لازم است، درخت توانایی نگهداری این میوه ها را نداشته و از درخت جدا می شوند. لازم به ذکر است که دوره های شکوفایی گل و تشکیل میوه ها ممکن است در بسیاری از موارد با یکدیگر هم پوشانی داشته باشد و لذا این دو دوره ریزش می توانند با یکدیگر همراه باشند.

ریزش گل و میوه در مرکبات و راه کارهای کنترل آن

هم پوشانی زمان شکوفایی گل و تشکیل میوه در مرکبات

در مناطق نیمه گرمسیری، طی ماه های اردیبهشت و خرداد می توان موج دیگری از ریزش میوه در مرکبات را مشاهده کرد که به ریزش جودرو معروف است. در این زمان میوه ها بدون دم میوه از درخت جدا می شوند. دلیل این ریزش، رقابت میوه های جوان با یکدیگر برای جذب ترکیبات مختلف غذایی، آب و هورمون ها است. این موج شامل میوه چه هایی می شود که قطر آن ها حدود 0.5 تا 2 سانتی متر است. البته این ریزش در اثر بروز تنش های مختلف محیطی و به ویژه گرمای هوا و یا کمبود آب تشدید خواهد شد.

به همین دلیل در مناطقی که دمای برگ به 35 تا 40 درجه سانتی گراد می رسد و یا درخت دچار کم آبی شده باشد، بیشترین شدت ریزش جودرو را می توان در درختان مرکبات شاهد بود. به هر حال، این دوره از ریزش میوه ها در حقیقت نوعی تُنک است که توسط خود درخت انجام می شود. به همین دلیل، در سال هایی که باردهی درخت خیلی زیاد باشد، این ریزش از شدت بالاتری برخوردار خواهد بود.

این ریزش به درخت امکان می دهد تا با حذف میوه چه های اضافی، تعداد میوه های خود را در حدی تنظیم کند که هر میوه در موقع برداشت، از کمیت و کیفیت خوب و بازار پسندی برخوردار باشد. موج سوم ریزش میوه ها که غیر طبیعی و معروف به ریزش قبل از برداشت است، با فاصله نسبتا کمی از زمان برداشت انجام شده که وقوع آن خسارت اقتصادی زیادی را متوجه باغدار خواهد کرد.

ریزش گل و میوه در مرکبات و راه کارهای کنترل آن

ریزش قبل از برداشت میوه در مرکبات


عوامل موثر در ریزش گل و میوه

درجه حرارت هوا

گرمای زیاد در اوایل تابستان به دلیل آنکه موجب خروج آب فراوانی از درخت شده و آن را دچار تنش رطوبتی می کند، باعث تشدید ریزش گل و یا میوه خواهد شد. گرمای زیاد هوا همچنین می تواند از طریق اثری که در جلوگیری از گرده افشانی و تشکیل میوه دارد موجب تحریک ریزش گل های گرده افشانی نشده یا میوه هایی که گرده افشانی ناقص داشته اند شود. علاوه بر گرما، سردی هوا در دوره قبل از تشکیل میوه نیز می تواند نقش مهمی در تحریک ریزش گل و میوه چه داشته باشد.

چگونه از ریزش گل و میوه در مرکبات جلوگیری کنیم؟

بروز سرما در اوایل فصل رشد می تواند از طریق کاهش فعالیت زنبورهای عسل و کم کردن تعداد گل های تلقیح شده موجب کاهش درصد تشکیل میوه شده و از این طریق سبب تشدید ریزش گل ها شود. از طرف دیگر، گرمای خیلی زیاد (بالاتر از 40 درجه سانتی گراد) منجر به ریزش بیش از حد میوه ها به ویژه در پرتقال های ناف دار که حساس تر از سایر ارقام هستند خواهد شد.

کمبود آب

کم آبی در درختان مرکبات می تواند از یک طرف باعث افزایش درصد گل های عقیم شود که به دلیل تبدیل نشدن به میوه، می ریزند. از طرف دیگر در اثر خشکی، آب از میوه ها به طرف برگ ها به حرکت درآمده و همین موجب تحریک ریزش میوه ها می شود. یکی دیگر از مضرات خشک بودن خاک، جلوگیری از تنفس ریشه است که خود در افزایش ریزش برگ، گل و میوه اثر زیادی دارد.

در بسیاری از ارقام مرکبات، در صورتی که در اوایل دوران تشکیل میوه، درخت با کمبود آب مواجه باشد، با آغاز بارندگی های پاییزی شمال کشور، بخش قابل توجهی از درخت ها دچار ترکیدگی پوست شده و در نهایت ریزش می کنند. بنابراین لازم است زمانی که میوه ها به تازگی تشکیل شده اند، دقت لازم را در آبیاری به موقع درختان مرکبات به خرج داد تا درصد کمتری از میوه ها دچار ترکیدگی شوند.

غرقاب شدن درخت

در صورتی که ریشه های درخت برای مدت زیادی در شرایط غرقاب قرار بگیرند، به دلیل مختل شدن تنفس ریشه ها، تعداد قابل توجهی از گل یا میوه های درخت دچار ریزش خواهد شد. بدیهی است که ادامه این وضع می تواند باعث مرگ درخت شود.

ریزش گل و میوه در مرکبات و راه کارهای کنترل آن

ریزش میوه های مرکبات به دلیل غرقاب شدن خاک

نوع رقم و پایه کشت شده

ارقام ناف دار به دلیل بی بذر بودن، از ریزش شدید تری نسبت به رقم های بذر دار برخوردارند. از طرف دیگر تمام گل های تولید شده از نظر باروری مفید و کارآمد نیستند. در حقیقت همواره برخی از گل ها، نر یا نارس بوده و یا به سبب بروز آفات و امراض معیوب هستند. تجربه نشان داده است که فراوانی گل های نر در یک درخت تا حدود زیادی بستگی به نوع رقم داشته و البته شرایط محیطی نیز در آن تاثیر دارد. به عنوان مثال بیشتر از 35 درصد گل های پرتقال شموطی ممکن است فاقد توانایی تشکیل میوه باشند.

چگونه از ریزش گل و میوه در مرکبات جلوگیری کنیم؟

این عدد برای انواع لیمو ها و بالنگ بیشتر است و گاهی تا بیش از 80 درصد گل های لیمو اثری در تولید میوه نداشته و لذا دچار ریزش خواهند شد. پس درصد ریزش گل و میوه تا حدود زیادی تابع نوع رقم کاشته شده است. در مورد تاثیر پایه نیز باید گفت که پایه های سه برگچه ای (پونسیروس، سیترنج و سیتروملو) توانایی بالایی در جذب آب از زمین های با رطوبت پایین را دارند و به همین دلیل اگر مقاومت آب موجود در خاک کم باشد، درختانی که روی پایه های سه برگچه ای پیوند شده اند از وضعیت آبی بهتری برخوردار بوده و لذا ریزش گل و میوه در آن ها کمتر است.

شرایط تغدیه ای درخت

کمبود عناصر بُر و روی می تواند ریزش را تحریک کند. یکی از عناصر مهم تعیین مقدار ریزش گل و میوه مرکبات، عنصر ازت است. اگر ازت زیاد از حد باشد، رشد رویشی و تولید شاخ و برگ افزایش و در نتیجه گل دهی ضعیف خواهد شد. اگر درخت دچار کمبود ازت بوده ولی این کمبود شدید نباشد، رشد رویشی کم شده و تا حدودی گل دهی تشویق می شود، اما تشکیل میوه اندک بوده و به عبارت دیگر، ریزش شدید گل و میوه اتفاق می افتد.

بدیهی است که کمبود شدید ازت موجب ضعف رویشی و همچنین کاهش شدید تعداد گل های درخت خواهد شد. به این ترتیب، می توان مقدار بهینه ازت را در درخت مرکبات بین 2.5 تا 2.7 درصد وزن خشک برگ ها اعلام کرد. با این مقدار ازت، درختان مرکبات از گل دهی و تشکیل میوه مناسبی برخوردار خواهند بود. شرایط کمبود ازت، تعداد گل های آذین های بدون برگ بیشتر خواهد شد و چون شدت ریزش گل در آن ها بیشتر از گل آذین های برگ دار است، به همین دلیل کمی ازت منجر به افزایش ریزش گل خواهد شد.

آفات و بیماری ها

واقعیت این است که تغذیه برخی حشرات آفت از درخت و یا آلودگی به برخی بیماری ها سبب ریزش گل و میوه مرکبات می شود. شته سبز مرکبات (در تراکم زیاد)، سپردار قهوه ای و سپردار الفی، شپشک های آردآلود و استرالیایی، کنه شرقی مرکبات، مگس میوه مدیترانه ای همگی از جمله آفاتی هستند که موجب ریزش گل و میوه ها می شوند.

ریزش گل و میوه در مرکبات و راه کارهای کنترل آن

سپردار قهوه ای مرکبات

ریزش گل و میوه در مرکبات و راه کارهای کنترل آن

شپشک استرالیایی

در بین بیماری های مرکبات نیز انواع پوسیدگی ها از جمله پوسیدگی قهوه ای میوه و همچنین بیماری قارچی از جمله لکه قهوه ای، همچنین شانکر و نماتد مرکبات از جمله مهمترین امراض هستند که می توانند سبب ریزش شدید گل و میوه شده و خسارت قابل توجهی را متوجه باغداران نمایند.

ریزش گل و میوه در مرکبات و راه کارهای کنترل آن

شانکر باکتریایی مرکبات

ریزش گل و میوه در مرکبات و راه کارهای کنترل آن

پوسیدگی قهوه ای میوه

یکی از دلایل اصلی ریزش های قبل از برداشت می تواند ابتلای درخت به بیماری های مختلف و به ویژه امراض قارچی باشد.


روش های کاهش ریزش گل و میوه

بدیهی است که با دانستن دلایل تحریک ریزش گل و میوه، می توان به راحتی اقدام به مهار این پدیده کرده و تا حد زیادی از ریزش غیر طبیعی گل و میوه کاست. برای این منظور لازم است در مدیریت باغ مرکبات نکات زیر را مد نظر داشت:

هرس صحیح و به موقع درخت

بدیهی است که اگر نسبت به حذف شاخه های اضافی و خشک شده یا بیمار اقدام شده و از رشد شاخه های نرک و بی بار جلوگیری شود، مواد غذایی بیشتری به بخش های زایشی (گل و میوه) خواهد رسید. به این ترتیب با کاهش رقابت شاخ و برگ با گل ها و میوه ها، توزیع صحیح عناصر غذایی در درخت انجام شده و از ریزش های حاصل از فقر غذایی جلوگیری می شود. به طور کلی برای کاهش ریزش باید هرس را سبک و در فصل رشد غیر فعال انجام داد تا بدین ترتیب با حذف رقبای جوانه های زایشی، موجب پخش یک نواخت مواد غذایی در تاج درخت شویم.

تجربه نشان داده است که حلقه زنی در هنگام گل دهی یا کمی قبل از آن موجب کاهش قابل توجه ریزش گل و میوه می شود. دلیل این امر آن است که حلقه زنی موجب اختلالی موقتی در خروج مواد غذایی از شاخه شده و همین امر سبب تقویت بنیه شاخه های گل دار می شود. به این ترتیب با تقویت شاخه می توان مانع از ریزش های ناشی از ضعف غذایی شد.

توجه به برنامه تغذیه ای با تاکید بر مدیریت عرضه ازت

لازمه حفظ گل و میوه بر روی شاخه ها، حضور نسبت متعادلی از عناصر غذایی در این اندام ها است. بنابراین لازم است در برنامه کوددهی درختان به کلیه عناصر پر مصرف و کم مصرف توجه شده و با توجه به نتایج آزمون خاک و برگ، نسبت به عرضه یک برنامه کودی متعادل اقدام شود. البته در این میان، ازت عنصری است که از اهمیت ویژه ای برخوردار است. کمبود یا زیادی این عنصر موجب تقلیل گل دهی و تحریک ریزش گل و میوه خواهد بود.

به همین دلیل لازم است همواره مقدار متعادلی از ازت در درخت وجود داشته باشد. به این ترتیب ضمن جلوگیری از رشد بی رویه شاخ و برگ، از تشدید گل دهی نیز ممانعت خواهد شد. به عنوان یک توصیه کلی می توان گفت که عرضه کود ازته به درختان مرکبات در زمان سه تا چهار هفته قبل از شکوفایی گل ها می تواند به کاهش ریزش گل و میوه کمک شایانی نماید.

بررسی ها نشان داده است که بیش از 80 درصد ازت مصرفی درختان مرکبات در دوره رشد بهاره و تشکیل میوه از ازت ذخیره شده در بافت شاخه ها و تنه درخت است. به همین دلیل اگر زمانی که نیمی از جوانه های درخت قبل از شروع فصل بهار متورم شده و قطر آن ها به حدود سه میلی متر رسیده باشد باید اقدام به عرضه کود ازت نمود.

ریزش گل و میوه در مرکبات و راه های کنترل آن

جوانه های متورم شده مرکبات در اوایل بهار

برای نواحی شمال کشور بهتر است محلول یک درصد اوره به همراه سولفات روی یک در هزار برای این منظور استفاده شود. در مناطق جنوبی باید ضمن کاهش غلظت فوق از انواع با درصد بیورت کمتر استفاده کرد. یکی دیگر از اثرات مثبت عرضه کود ازتی در درختان مرکبات این است که تعداد گل آذین های برگ دار، که ریزش کمتری دارند بیشتر شده و به این ترتیب از شدت ریزش ها کاسته خواهد شد.

مبارزه با آفات و بیماری ها

همان طور که ذکر شد، شته سبز مرکبات، سپردار قرمز و الفی، شپشک های آردآلود و استرالیایی، کنه شرقی و مگس میوه مدیترانه ای همگی می توانند در شدت های مختلف باعث ریزش گل و میوه شوند. به همین دلیل لازم است نسبت به مبارزه به موقع با هر یک از این آفات اقدام شود.

از آنجایی که بیماری قارچی و انواع پوسیدگی ها در شمال کشور یکی از عوامل مهم در ریزش گل و میوه محسوب می شود، لازم است در این مناطق، ضمن بهره گیری درست از سموم شیمیایی، از روش های مختلف باغبانی از جمله اجرای هرس صحیح به ویژه هرس دامنه درخت، بهبود وضعیت زهکش خاک و همچنین کشت نهال روی پشته های مرتفع استفاده کرد.

ریزش گل و میوه در مرکبات و راه کارهای کنترل آن

کاشت نهال مرکبات روی پشته در شمال کشور

تبلیغات
برچسب ها
منابع
نویسنده
رویا ولی پور
رویا ولی پور

نا مشخص
مجموع پست ها: 16 مجموع سوالات: 0 مجموع پاسخ ها: 0
مطالب مرتبط
تبلیغات
سایر آموزش های باغداری
پرسش و پاسخ
تبلیغات
محصولات آموزشی
فروشگاه